اقتصاد۲۴- افزایش هزینههای زندگی، کاهش قدرت خرید و دشواری دسترسی به منابع مالی باعث شده تقاضا برای دریافت وام در سالهای اخیر رشد قابل توجهی داشته باشد. در این میان، در کنار شبکه بانکی، بازار دیگری نیز شکل گرفته که در آن واسطهها و مجموعههای مختلف با وعده تأمین سریع نقدینگی، خدمات متنوعی به متقاضیان ارائه میکنند.
بررسیها نشان میدهد بخشی از متقاضیان به سمت وامهای غیررسمی با چک و سفته سوق پیدا کردهاند؛ تسهیلاتی که فرآیند دریافت آنها کوتاهتر است، اما هزینههای مالی بالاتری نسبت به وامهای بانکی دارد. فعالان این بازار میگویند نیاز فوری به پول، مهمترین عامل استقبال از این نوع وامهاست.
همزمان برخی واسطهها و شرکتها نیز در ازای دریافت کارمزد، فرآیند اخذ وام را برای متقاضیان تسهیل میکنند. این مجموعهها علاوه بر تشکیل پرونده و پیگیری امور اداری، در برخی موارد امکان معرفی ضامن را نیز فراهم میکنند؛ پدیدهای که از آن با عنوان «ضامنفروشی» یاد میشود.
مدل دیگری از تأمین مالی نیز در بازار مشاهده میشود که در آن متقاضی با وجود دریافت وام با رقم اسمی مشخص، تنها بخشی از مبلغ را در اختیار میگیرد و مابقی در قالب هزینهها و سودهای مختلف کسر میشود. به این ترتیب، هزینه واقعی دریافت تسهیلات برای وامگیرنده بیش از ارقام اعلامی خواهد بود.
بیشتر بخوانید:بازار سیاه وام دوباره داغ شد؛ سود پنهان تا ۶۰ درصد و رونق ضامنفروشی
فعالان این حوزه معتقدند رشد بازار واسطههای وام، بازتاب افزایش نیاز خانوارها و کسبوکارهای کوچک به نقدینگی است. بازاری که در آن دسترسی سریعتر به پول، گاه متقاضیان را به پذیرش هزینههای سنگینتر و شرایط دشوارتر بازپرداخت سوق میدهد.
در این روش، وامی با رقم اسمی ۵۰۰ میلیون تومان برای فرد اخذ میشود، اما کل مبلغ در اختیار وامگیرنده قرار نمیگیرد. بسته به مدت بازپرداخت، بخشی از اصل وام از ابتدا کسر میشود و مبلغ کمتری به دست متقاضی میرسد.
به عنوان نمونه، برای وام ۵۰۰ میلیون تومانی با بازپرداخت ۱۲ ماهه، حدود ۴۰۰ میلیون تومان به متقاضی پرداخت میشود. در بازپرداختهای طولانیتر این رقم کاهش یافته و در برخی موارد به حدود ۳۰۰ میلیون تومان میرسد.
در واقع سود این مدل تنها به اقساط محدود نمیشود؛ بخشی از سود از همان ابتدا و از محل اصل وام برداشت میشود و بخش دیگر نیز در قالب اقساط ماهانه دریافت میشود.
در کنار وامدهندگان غیررسمی، پدیده دیگری نیز در حال گسترش است؛ «ضامن فروشی».
بررسیها نشان میدهد برخی موسسات و واسطهها با استفاده از آشنایی خود با فرآیندهای بانکی، ابتدا وضعیت اعتباری افراد را بررسی میکنند و سپس به آنها اعلام میکنند که امکان دریافت چه نوع وامهایی را از کدام بانکها دارند. این افراد در قبال انجام امور اداری و تشکیل پرونده، برای هر یک وام به طور متوسط ۵ میلیون تومان کارمزد دریافت میکنند.