اقتصاد۲۴- آتشبس میان ایران، آمریکا و رژیم صهیونیستی در نخستین واکنش، قیمت دلار بازار آزاد را وارد مسیر نزولی کرد، اما این روند پایدار نماند. هرچند امید به تداوم آرامش سیاسی و ازسرگیری مذاکرات در هفتههای بعد، دلار را تا کانال ۱۵۵ هزار تومانی عقب نشاند، اما بررسی عملکرد سهماهه بازار ارز نشان میدهد دلار آزاد در نهایت بازدهی بیش از دو برابری نسبت به دلار توافقی ثبت کرده است.
اعلام آتشبس در ۱۹ فروردین، نخستین سیگنال کاهشی را به بازارهای مالی فرستاد. کاهش ریسکهای سیاسی باعث شد قیمت دلار بازار آزاد که پیش از آن در محدوده کانال ۱۶۰ هزار تومان معامله میشد، تا سطح ۱۵۴ هزار تومان عقبنشینی کند. فعالان بازار در آن مقطع معتقد بودند، کاهش ریسک درگیریهای نظامی و تقویت امید به مذاکرات، تقاضای احتیاطی را از بازار ارز خارج و دلار را وارد مسیر اصلاحی کرده است.
در جدول زیر روند قیمت دلار توافقی و بازار آزاد از شروع آتشبس تا 11 تیرماه (آخرین روز معاملات رسمی بازارها پیش از تعطیلات) بررسی شده است.
با وجود افت اولیه قیمت دلار، این روند دوام چندانی نداشت. در اواسط اردیبهشت، همزمان با انتشار اخبار ضدونقیض سیاسی و افزایش نااطمینانی نسبت به آینده مذاکرات، قیمت دلار آزاد بار دیگر صعودی شد و حتی تا کانال ۱۸۶ هزار تومانی نیز پیش رفت. این رشد هم اما پایدار نماند؛ زیرا در ادامه، انتشار اخبار مربوط به تداوم آتشبس، گمانهزنیها درباره ازسرگیری مذاکرات و کاهش نسبی تنشهای منطقهای، انتظارات معاملهگران را تغییر داد و بازار ارز را بار دیگر وارد فاز نزولی کرد.
در هفتههای پایانی خرداد، فضای سیاسی بار دیگر به نفع کاهش ریسکهای بازار تغییر کرد. ادامه آتشبس و انتشار اخبار مرتبط با مذاکرات ایران و آمریکا، موجب شد قیمت دلار آزاد تا محدوده کانال ۱۵۵ هزار تومان عقبنشینی کند و بخش مهمی از رشد اردیبهشت را پس دهد. با این حال، این آرامش نیز موقتی بود. بازگشت ابهامهای سیاسی، تشدید اختلافات منطقهای و افزایش نگرانیها نسبت به آینده مذاکرات، بار دیگر جریان تقاضا را به بازار ارز بازگرداند و به این ترتیب، دلار تا پایان هفته گذشته یعنی آخرین روز معاملات رسمی بازارها پیش از تعطیلات، روی رقم ۱۷۴ هزار تومان قرار گرفت.
بررسی روند قیمتها از ۱۹ فروردین تا ۱۱ تیر نشان میدهد، دلار توافقی از ۱۳۹ هزار و ۳۲۷ تومان به ۱۴۷ هزار و ۶۶۴ تومان رسیده است؛ به این ترتیب دلار توافقی در مجموع هشت هزار و ۳۳۷ تومان افزایش یافت و بازدهی ۵.۹۸ درصدی را ثبت کرد. در مقابل، قیمت دلار بازار آزاد در همین بازه زمانی از ۱۵۴ هزار تومان به ۱۷۴ هزار تومان رسید و با رشد ۲۰ هزار تومانی، بازدهی ۱۲.۹۹ درصدی را به ثبت رساند.
این اختلاف نشان میدهد دلار آزاد در ماههای اخیر بیش از آنکه از متغیرهای اقتصادی تاثیر بگیرد، تحت تاثیر اخبار سیاسی، انتظارات تورمی و تغییر سطح ریسکهای ژئوپلیتیکی حرکت کرده است؛ موضوعی که موجب شد بازدهی این بازار بیش از دو برابر دلار توافقی باشد.
کارشناسان اقتصادی معتقدند قیمت دلار توافقی به دلیل سازوکار قیمتگذاری و مدیریت بازار، نوسان محدودتری را تجربه میکند؛ اما دلار بازار آزاد مستقیماً به اخبار سیاسی واکنش نشان میدهد. به باور تحلیلگران، تجربه سه ماه گذشته نشان داد هر خبر مرتبط با آتشبس، مذاکرات یا افزایش تنشهای منطقهای، به سرعت در قیمت دلار بازار آزاد منعکس شده است؛ در حالی که قیمت دلار توافقی با شیب ملایمتری تغییر کرده است. از همین رو، تا زمانی که متغیرهای سیاسی مهمترین عامل اثرگذار بر بازار ارز باقی بمانند، احتمال تداوم فاصله بازدهی میان این دو قیمت همچنان وجود خواهد داشت.