اقتصاد۲۴- رقابتهای بیستوششمین دوره لیگ برتر فوتبال ایران با حضور ۱۸ تیم از ۱۲ استان کشور برگزار میشود و از همین حالا به یکی از متفاوتترین دورههای لیگ برتر از منظر گستره جغرافیایی و تعداد مسابقات تبدیل شده است. افزودن دو تیم به گردونه مسابقات نسبت به فصل گذشته، اگرچه در نگاه نخست یک تغییر فنی به نظر میرسد، اما در عمل پیامدهای اقتصادی گستردهای برای باشگاهها، سازمان لیگ، حامیان مالی، رسانهها و اقتصاد شهرهای میزبان به همراه خواهد داشت.
علاوه بر این، گسترش دامنه جغرافیایی لیگ برتر به ۱۲ استان، فرصت مناسبی برای توزیع عادلانهتر منافع اقتصادی فوتبال در کشور ایجاد میکند. به عبارت دیگر، برگزاری مسابقات در شهرهای بیشتر به معنای افزایش سفر هواداران، خبرنگاران، داوران، عوامل اجرایی و سرمایهگذاران است؛ اتفاقی که میتواند به رونق هتلها، مراکز اقامتی، رستورانها، حملونقل، فروشگاههای ورزشی و سایر کسبوکارهای محلی منجر شود.
محرک گردشگری ورزشی و اقتصاد شهری
در بسیاری از کشورهای صاحب فوتبال، مسابقات لیگ تنها یک رویداد ورزشی نیست، بلکه محرکی برای گردشگری ورزشی و اقتصاد شهری محسوب میشود؛ ظرفیتی که فوتبال ایران تاکنون کمتر از آن بهره برده است.
افزایش تعداد تیمها همچنین به معنای برگزاری مسابقات بیشتر در طول فصل است. این موضوع ظرفیت افزایش درآمد از محل فروش بلیت، تبلیغات محیطی، قراردادهای اسپانسری، تبلیغات دیجیتال، فروش محصولات هواداری و خدمات ویژه روز مسابقه را افزایش میدهد. ضمن اینکه برگزاری بازیهای بیشتر، زمان بیشتری را در اختیار رسانهها و تبلیغکنندگان قرار میدهد و در صورت اصلاح ساختار تجاری لیگ، میتواند ارزش اقتصادی رقابتها را نیز افزایش دهد.
با این حال، تحقق این فرصتها مستلزم تغییر نگاه باشگاهها به درآمدزایی است. این در شرایطی است که باشگاههای ایرانی همچنان وابستگی بالایی به منابع سنتی مالی دارند، در حالی که میتوانند با طراحی بستههای گردشگری ورزشی، هواداران تیمهای میهمان را به اقامت یک یا دو روزه در شهر میزبان ترغیب کنند.
به علاوه اینکه ارائه بستههایی شامل بلیت مسابقه، اقامت در هتل، بازدید از جاذبههای تاریخی و فرهنگی، استفاده از رستورانهای محلی و خرید محصولات باشگاه، علاوه بر افزایش درآمد باشگاه، به رونق اقتصاد شهرهای میزبان نیز کمک خواهد کرد.
در کنار گردشگری ورزشی، توسعه فروشگاههای رسمی باشگاه، عرضه محصولات دارای مجوز، راهاندازی سامانههای عضویت هواداری، فروش محتوای اختصاصی در فضای دیجیتال، ایجاد موزه باشگاه، برگزاری تور بازدید از ورزشگاه، فروش خدمات VIP، جذب اسپانسرهای محلی و استفاده از ظرفیت بازار سرمایه، از دیگر راهکارهایی است که میتواند منابع درآمدی باشگاهها را متنوعتر و پایدارتر کند.
روی دیگر سکه؛ افزایش هزینه باشگاهها
اما افزایش تعداد تیمها روی دیگر سکه نیز دارد. برگزاری مسابقات بیشتر به معنای افزایش هزینههای سفر، اقامت، حملونقل، تغذیه، امنیت، نگهداری زمین، خدمات پزشکی و دستمزد بازیکنان و کادر فنی است. برای بسیاری از باشگاههایی که همچنان با کسری بودجه روبهرو هستند، بر این اساس این افزایش هزینهها میتواند فشار مضاعفی بر منابع مالی آنها وارد کند؛ بهویژه اگر درآمدهای جدید متناسب با این رشد هزینهها ایجاد نشود.
از سوی دیگر، افزایش نرخ ارز یکی از مهمترین تهدیدهای اقتصادی فصل جدید محسوب میشود؛ چرا که رشد قیمت ارز، هزینه جذب بازیکنان و مربیان خارجی، خرید تجهیزات تخصصی، نرمافزارهای تحلیل مسابقات، تجهیزات پزشکی، مکملهای ورزشی و حتی برگزاری اردوهای آمادهسازی را به شکل محسوسی افزایش داده است. در چنین شرایطی، باشگاههایی که درآمد ارزی ندارند، بیش از گذشته در معرض عدم تعادل مالی قرار خواهند گرفت.
تداوم شرایط جنگ و نااطمینانیهای ناشی از آن نیز بر اقتصاد فوتبال بیتاثیر نخواهد بود. در این زمینه کاهش تمایل برخی شرکتها به سرمایهگذاری تبلیغاتی، افزایش هزینههای بیمه و حملونقل، دشواری جذب سرمایهگذار و اسپانسر جدید و احتمال کاهش سفر هواداران از جمله پیامدهایی است که میتواند درآمد باشگاهها و لیگ را تحت تاثیر قرار دهد. تجربه اقتصاد ورزش نشان میدهد در دورههای نااطمینانی، نخستین بخشی که با کاهش سرمایهگذاری مواجه میشود، حوزه تبلیغات و حمایت مالی از رویدادهای ورزشی است.
طولانیتر شدن فصل نیز اگرچه فرصت بیشتری برای درآمدزایی از تبلیغات و فروش بلیت ایجاد میکند، اما همزمان هزینههای نگهداری تیم، استهلاک زیرساختها، مصدومیت بازیکنان و هزینههای درمانی را افزایش میدهد. بنابراین موفقیت لیگ ۱۸ تیمی تنها به افزایش تعداد مسابقات وابسته نیست، بلکه به توان باشگاهها در مدیریت اقتصادی و تبدیل هر مسابقه به یک رویداد درآمدزا بستگی دارد.
در این راستا، بیستوششمین دوره لیگ برتر میتواند نقطه عطفی در اقتصاد فوتبال ایران باشد؛ مشروط بر آنکه باشگاهها و متولیان فوتبال، این تغییر را صرفا افزایش تعداد تیمها نبینند، بلکه آن را فرصتی برای توسعه گردشگری ورزشی، اصلاح مدلهای درآمدی، جذب سرمایه و تجاریسازی هرچه بیشتر فوتبال کشور بدانند. در غیر این صورت، افزایش تعداد تیمها و مسابقات، بیش از آنکه به رشد درآمدها منجر شود، به افزایش هزینهها و تشدید مشکلات مالی باشگاهها منجر خواهد شد.