اقتصاد۲۴- تنشها میان ایران و ایالات متحده پس از آتشبس شکننده ماه گذشته بار دیگر به اوج خود رسیده است. رصد دقیق رسانههای غربی، عبری و منطقهای نشان میدهد که واشنگتن و تلآویو در حال زمینهسازی برای دور تازهای از درگیریهای گسترده هستند. انتشار همزمان چندین خبر اختصاصی در رسانههای معتبر آمریکایی و صدور هشدارهای امنیتی فورسماژور، این فرض را قویتر از هر زمان دیگری کرده است که خاورمیانه در آستانه یک رویارویی پرشدت قرار دارد. در این میان، این پرسش اساسی در فضای سیاسی و دیپلماتیک مطرح است که آیا ایالات متحده در حال طراحی یک حمله واقعی به زیرساختهای حیاتی ایران است یا این موج خبری گسترده، صرفاً بخشی از یک کارزار روانشناختی برای تحمیل شرایط واشنگتن پای میز مذاکره به شمار میرود.
در ۲۴ ساعت گذشته، غولهای رسانهای ایالات متحده سیلی از اخبار نگرانکننده را روانه خطوط خبری کردهاند. شبکه خبری سیبیاس نیوز به نقل از چند مقام مطلع آمریکایی گزارش داد که واشنگتن و تلآویو در حال برنامهریزی برای یکی از شدیدترین کارزارهای بمباران تا به امروز علیه زیرساختهای مرتبط با انرژی در ایران هستند. بر اساس این گزارش، نیروگاههای برق و پالایشگاهها اهداف اصلی این حملات احتمالی عنوان شدهاند و حتی گزینه ایجاد خاموشی گسترده در تهران، چه از طریق حمله به زیرساختها و چه از طریق عملیات سایبری، برای اختلال در سامانه پدافندی و تحرکات نظامی مورد بررسی قرار گرفته است. این شبکه مدعی شده که احتمال وقوع این حملات در همین آخر هفته وجود دارد.
همزمان روزنامه والاستریت ژورنال خبر داد دونالد ترامپ در ساعات پایانی حضورش در باشگاه گلف نیوجرسی و پس از نشست کابینه در کمپ دیوید، طرحهای جدید حمله به ایران را تأیید کرده است. این روزنامه به نقل از دستیاران ترامپ نوشت که او دیگر به موفقیت دیپلماسی و روند مذاکرات خوشبین نیست و تهران را به عدم جدیتی در گفتوگوها متهم میکند.
رسانههای نزدیک به جناح راست آمریکا مانند نیویورک پست و فاکسنیوز نیز از احتمال آغاز یک کارزار دو هفتهای بمباران سخن گفتهاند.
در همین راستا، مارک لوین، روزنامهنگار نزدیک به ترامپ، پس از دیدار با او مدعی شد که ابعاد پاسخ احتمالی غیرقابل تصور خواهد بود و مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا نیز در گفتوگو با فاکسنیوز تأکید کرد که ایران تاکنون با رئیسجمهوری مانند ترامپ مواجه نشده که تا این حد تصمیماتش را اجرایی کند.
تحلیلهای منتشرشده در رسانههای اروپایی و اسرائیلی نیز زوایای دیگری از این سناریوی محتمل را روشن میسازند. روزنامه بریتانیایی تلگراف در گزارشی اختصاصی فاش کرد که آمریکا و اسرائیل علاوه بر حملات هوایی، در حال بررسی یک طرح محاصره زمینی برای تشدید فشار اقتصادی بر ایران هستند. بر اساس این طرح، واشنگتن تلاش میکند کشورهای همسایه را برای بستن یا محدود کردن گذرگاههای مرزی و مسدودسازی شریانهای صادرات و واردات ایران تحت فشار بگذارد تا از این طریق مبادلات تجاری کشور را کاملاً قفل کند.
در سوی دیگر، رسانههای اسرائیلی ابعاد نظامی موضوع را برجسته کردهاند. کانال ۱۲ تلویزیون اسرائیل گزارش داد که بنیامین نتانیاهو توانسته ترامپ را برای هدف قرار دادن بخش انرژی ایران متقاعد کند. همزمان شبکه «کان» خبر داد که ارتش اسرائیل یک بانک اهداف گسترده شامل شبکه توزیع برق و نیروگاههای اصلی ایران را آماده کرده و جزئیات آن را در اختیار آمریکاییها قرار داده است.
بیشتر بخوانید: تجارت امنیت در سایه بحران/ پاکستان چگونه از جنگ در خلیج فارس پول و قدرت ساخت؟
با این حال، کاخ سفید سعی میکند لحنی دوگانه اتخاذ کند؛ چنانکه کارولین لیویت، سخنگوی کاخ سفید اعلام کرده ترامپ همچنان به راهحل دیپلماتیک متعهد است، اما به پاسخ دادن به رفتارهای منطقهای ادامه خواهد داد. این موضعگیری نشان میدهد واشنگتن قصد دارد گزینه نظامی را به عنوان اهرم فشاری برای دستیابی به امتیازات سیاسی نگه دارد.
تحولات میدانی در سطح منطقه نیز سیگنالهای نگرانکنندهای صادر میکنند که منطبق بر فضاسازیهای رسانهای است. سفارتخانههای آمریکا در اردن، عراق و اسرائیل با صدور بیانیههایی اضطراری به اتباع خود هشدار دادند که یا همین الان خاورمیانه را ترک کنند یا برای لغو پروازها، بستهشدن حریم هوایی و تشدید پیشبینینشده درگیریها آماده باشند. صدور چنین هشدارهایی معمولاً آخرین گام پروتکلهای امنیتی پیش از آغاز عملیاتهای نظامی بزرگ محسوب میشود.
همزمان در پهنه دریا نیز حوادث مشکوکی رخ داده است. سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا از وقوع دو حادثه امنیتی در خلیج فارس و دریای عمان خبر داد که طی آن، یک نفتکش در نزدیکی خصب در عمان دچار انفجار شد و نفتکش دیگری در شمالشرق لیما هدف حمله قرار گرفت که منجر به آسیب دیدن موتورخانه و از کار افتادن شناور شد.
از سوی دیگر، ارتش کویت رسماً اعلام کرد که پهپادهایی را که از سمت ایران شلیک شده بودند در حریم هوایی خود رهگیری و منهدم کرده است؛ تحرکاتی که نشاندهنده حساسیت فوقالعاده بالا و شکننده بودن شرایط میدانی است.
در برابر این تحرکات فشرده، مقامات نظامی و امنیتی ایران نیز خط و نشانهای صریحی کشیدهاند که نشاندهنده عدم عقبنشینی تهران در صورت بروز نبرد است. سرلشکر علی عبداللهی، فرمانده قرارگاه مرکزی خاتمالانبیاء (ص) در سخنانی که از صداوسیما پخش شد، تأکید کرد که آمریکا با شتابی فزاینده مسیر تشدید فراگیر درگیریها را دنبال میکند. او به کشورهای منطقه هشدار داد در همکاری و همسویی خود با واشنگتن بازنگری کنند، زیرا آمریکا قصد دارد از ثروت و زیرساختهای آنان به عنوان سپر دفاعی خود استفاده کند و هر کشوری که در این مسیر همراهی کند، در شعلههای جنگ خواهد سوخت.
در همین جهت، خبرگزاریهای رسمی کشور به نقل از یک مقام ارشد امنیتی گزارش دادند که ایران یک طرح جامع پاسخگویی برای مواجهه با هرگونه حماقت احتمالی آماده کرده است. بر اساس این طرح، در صورت حمله به زیرساختهای حیاتی و انرژی ایران، اهداف تلافیجویانه تهران منحصر به اسرائیل نخواهد بود و تمام زیرساختهای انرژی و پایگاههای آمریکا در سراسر منطقه را هدف قرار خواهد داد؛ هشداری که ابعاد خطرناک یک درگیری منطقهای را به طرف مقابل یادآوری میکند.
مجموعه رویدادها و تحلیلها نشان میدهد که منطقه خاورمیانه دقیقاً در لبه یک پرتگاه تاریخی قرار گرفته است. از یک سو، ترامپ به دلیل فشارهای داخلی و بنبست در روند مذاکرات، نیازمند نمایش اقتدار و دست برتر است و از سوی دیگر، ایران به صراحت اعلام کرده که هرگونه ضربه به زیرساختهایش را با پاسخ فرامنطقهای و فلج کردن شریان انرژی خلیج فارس تلافی خواهد کرد.
اگرچه احتمال آغاز دور جدیدی از حملات هوایی یا سایبری در روزهای آینده بسیار بالا به نظر میرسد، اما هزینههای سنگین یک جنگ تمامعیار بر بازارهای جهانی انرژی و اقتصاد بینالملل میتواند همچنان ترمز دستی واشنگتن باشد. روزهای آینده تعیین خواهد کرد که آیا این حجم از هشدارهای رسانهای و تحرکات نظامی به یک دیپلماسی اجباری ختم میشود یا خاورمیانه را وارد دور تازهای از آتش و بحران بیسابقه خواهد ساخت.