اقتصاد۲۴- اقتصاد ایران همچنان با تورم، نوسانات نرخ ارز، محدودیتهای تامین انرژی و افزایش ریسکهای ناشی از تنشهای منطقهای و ابهام در روابط خارجی مواجه است. این عوامل در کنار تحولات بازار جهانی فولاد، سیاستهای صادراتی و معاملات بورس کالا، انتظارات فعالان بازار را تحت تاثیر قرار داده و بر روند قیمت میلگرد اثر میگذارند. ازاینرو، تحلیل نوسانات بازار فولاد بدون توجه به این متغیرهای کلان، تصویری کامل از واقعیت ارائه نخواهد داد.
بررسی روند قیمت میلگرد نشان میدهد بازار فولاد ایران دیگر تنها بر پایه عرضه و تقاضای سنتی حرکت نمیکند، بلکه تحت تاثیر مجموعهای از متغیرهای کلان اقتصادی، سیاسی و صنعتی قرار دارد که هر یک میتوانند مسیر قیمتها را در بازههای زمانی مختلف تغییر دهند.
مهمترین عوامل اثرگذار بر بازار فولاد را میتوان در چند گروه دستهبندی کرد:
در میان این عوامل، دو متغیر یعنی نرخ ارز و تورم و روند عرضه و تقاضا در بورس کالا معمولا سریعترین اثر را بر قیمتهای روزانه بازار دارند که در ادامه به آنها پرداخته میشود.
در میان متغیرهای اثرگذار بر بازار فولاد، نرخ ارز و تورم بیشترین نقش را در جهتدهی به قیمت میلگرد دارند. اگرچه بخش عمده زنجیره تولید فولاد در داخل کشور قرار دارد، اما این صنعت از جنبههای مختلف به نرخ ارز وابسته است؛ از قیمت مواد اولیه و تجهیزات صنعتی گرفته تا هزینه قطعات یدکی، حملونقل، صادرات و حتی انتظارات فعالان بازار.
افزایش نرخ ارز معمولا دو اثر همزمان بر بازار میلگرد میگذارد. نخست آنکه هزینه تولید و جایگزینی کالا را افزایش میدهد و دوم، با جذابتر شدن صادرات، انگیزه عرضه در بازار داخلی را کاهش میدهد. در نتیجه، حتی اگر تقاضای مصرفی تغییر محسوسی نداشته باشد، فشار افزایشی بر قیمت میلگرد ایجاد میشود.
در کنار نرخ ارز، تورم نیز از مسیر افزایش هزینه انرژی، حملونقل، دستمزد و سایر هزینههای تولید، قیمت تمامشده میلگرد را بالا میبرد. علاوه بر این، در دورههای تورمی بخشی از تقاضا با هدف حفظ ارزش سرمایه شکل میگیرد؛ موضوعی که میتواند نوسانات بازار را تشدید کند، حتی زمانی که بخش ساختمان در رکود قرار دارد.
بورس کالای ایران در سالهای اخیر به مهمترین مرجع کشف قیمت محصولات فولادی تبدیل شده و بسیاری از فعالان بازار، روند قیمت میلگرد را بر اساس معاملات این بازار ارزیابی میکنند. حجم عرضه کارخانهها، میزان تقاضای ثبتشده و شدت رقابت میان خریداران، معمولا نخستین نشانههای تغییر روند قیمت در بازار آزاد را نشان میدهد.
هرگاه عرضه شمش یا میلگرد در بورس کالا به دلیل محدودیتهای تولید، کمبود برق و گاز یا کاهش ظرفیت کارخانهها کاهش یابد، رقابت میان خریداران افزایش پیدا میکند و این موضوع معمولا منجر به رشد قیمتهای معاملاتی و سپس بازار آزاد میشود. در مقابل، افزایش عرضه همراه با کاهش تقاضا به دلیل رکود ساختوساز، به ثبات نسبی بازار کمک میکند.
برای درک بهتر دلایل نوسان قیمت میلگرد، نمیتوان تنها به معاملات بورس کالا اتکا کرد. تحلیلگران این بازار معمولا تغییرات عرضه شمش، نسبت عرضه به تقاضا، فاصله قیمت بورس با بازار آزاد، سیاستهای صادراتی و وضعیت انرژی صنایع را نیز بهصورت همزمان بررسی میکنند تا تصویری دقیقتر از روند کوتاهمدت و میانمدت بازار به دست آورند.
بررسی مجموعه متغیرهای اقتصادی، سیاسی و صنعتی نشان میدهد بازار فولاد ایران در ماههای آینده همچنان در فضایی از نااطمینانی حرکت خواهد کرد. اگر در سالهای گذشته نوسانات نرخ ارز مهمترین عامل تعیینکننده قیمت میلگرد بود، اکنون عواملی مانند محدودیت تامین برق و گاز، کاهش ظرفیت تولید برخی کارخانهها، روند عرضه در بورس کالا و تحولات سیاسی نیز نقش تعیینکنندهای در رفتار بازار دارند.
بر اساس دادههای فعلی، محتملترین سناریو، تداوم نوسانات همراه با شیب صعودی ملایم است. هرچند رکود ساختوساز و کاهش تقاضای واقعی، مانع از جهشهای شدید ناشی از افزایش مصرف میشود، اما رشد هزینههای تولید، محدودیت عرضه و تورم ساختاری اقتصاد ایران نیز اجازه کاهش محسوس قیمتها را نمیدهد. به همین دلیل، بازار در شرایط کنونی بیش از آنکه از سمت تقاضا اثر بپذیرد، به وضعیت عرضه وابسته است.
این چشمانداز البته به چند متغیر کلیدی وابسته خواهد بود. اگر محدودیتهای انرژی در سطح فعلی باقی بماند، عرضه شمش در بورس کالا کاهش محسوسی نداشته باشد و نرخ ارز نیز با نوسانات کنترلشده همراه باشد، بازار احتمالا وارد دورهای از ثبات نسبی خواهد شد. در مقابل، تشدید کمبود برق و گاز، کاهش عرضه یا افزایش تنشهای سیاسی میتواند بار دیگر فشار افزایشی بر قیمت محصولات فولادی وارد کند. ازسویدیگر، بهبود فضای سیاسی و کاهش ریسکهای اقتصادی ممکن است بخشی از انتظارات تورمی را تعدیل کند، اما با توجه به تورم ساختاری، افزایش هزینههای تولید و محدودیتهای صنعت فولاد، احتمال افت شدید و پایدار قیمتها همچنان پایین ارزیابی میشود.
در مجموع، بازار فولاد در شرایطی قرار دارد که هیچ متغیری بهتنهایی تعیینکننده مسیر قیمتها نیست. نرخ ارز، محدودیتهای انرژی، معاملات بورس کالا، وضعیت تقاضای داخلی، بازار جهانی فولاد و تحولات سیاسی هر کدام بخشی از این پازل را تشکیل میدهند. ازاینرو، تصمیمگیری در بازار آهن بیش از هر زمان دیگری نیازمند تحلیل همزمان این متغیرهاست؛ زیرا تغییر هر یک از آنها میتواند مسیر قیمت میلگرد و سایر محصولات فولادی را در کوتاهمدت و میانمدت تغییر دهد.