اقتصاد۲۴- بهمن صبور، قائممقام رئیس هیئتمدیره نظام پزشکی تهران بزرگ، معتقد است نمیتوان تمام مشکلات بازار دارو را به تحریم نسبت داد و سهم تحریم در شرایط فعلی، از نگاه او، حداکثر حدود ۳۰ تا ۳۵ درصد است.
او بخش مهمتری از مشکلات را ناشی از کمبود نقدینگی، بروکراسی، دشواری انتقال ارز، اختلال در حملونقل و مهمتر از همه، نبود هماهنگی میان دستگاههای مختلف میداند.
صبور در گفتگو با اقتصادنیوز هشدار میدهد اگر دستگاهها همچنان «جزیرهای» عمل کنند و برای تأمین ارز، واردات مواد اولیه، حملونقل و توزیع دارو تصمیمگیری متمرکزی شکل نگیرد، در ماههای آینده وضعیت دشوارتر خواهد شد. او تجربه مدیریت دارو در جنگ ۱۲روزه را نمونهای میداند که نشان داد با تصمیمگیری متمرکز و الزام دستگاهها به اجرای سریع مصوبات، میتوان بسیاری از گلوگاههای تأمین دارو را برطرف کرد.
گفتگوی اقتصادنیوز با بهمن صبور، قائممقام رئیس هیئتمدیره نظام پزشکی تهران بزرگ را بخوانید.
*آقای صبور!میخواهم درباره وضعیت فعلی بازار دارو، چه داروهای کمیاب و داروهای مورد نیاز بیماران خاص و چه داروهای معمولی، صحبت کنیم. با توجه به وضعیت فعلی کشور، شما فضای این روزهای بازار دارو را چگونه ارزیابی میکنید؟
وضعیت دارو در کشور یک وضعیت نسبی است و نمیتوان درباره آن به صورت قدر مطلق گفت که خوب است یا بد. وضعیت داروی کشور در همین مقطعی که با شما صحبت میکنم، نسبت به ماه قبل بهتر شده است؛ اما با توجه به تصمیماتی که همین ماه خارج از حوزه وزارت بهداشت درباره ارز، بحث انتقال پول یا همان ترانسفر و برخی مشکلات دیگر پیش آمده است، اگر با همین فرمان جلو برویم، ممکن است طی یکی دو ماه آینده برای پرداخت پول به شرکتهای اروپایی، یعنی انتقال پول، با مشکل مواجه شویم و ایضا حمل و نقل.
*تا چه اندازه تحریم را عامل ایجاد این مشکلات و چالشهای حوزه دارو میدانید؟
من قبول دارم که تحریم مشکل ایجاد کرده و حوزه دارو را به چالش کشیده است؛ اما اگر بخواهیم میزان اثر آن را مشخص کنیم، نظر شخصی من این است که تأثیر تحریم بیش از ۳۰ تا ۳۵ درصد نیست. عوامل دیگری هم دخیل هستند و به نظر من اگر بتوانیم فرآیندهای مربوط به آن عوامل را اصلاح کنیم، مشکل دارو نیز کمتر خواهد شد.
*این عوامل دیگری که از نظر شما در ایجاد این وضعیت نقش دارند، چه هستند؟
من درباره حوزه دارو بارها این موضوع را گفتهام و الان هم تکرار میکنم. اگر اشتباه نکنم، آقای نیکزاد هم در مجلس یا در مصاحبهای به موضوع مشابهی اشاره کرده بود؛ البته من درباره جزئیات آن مطمئن نیستم و باید متن مصاحبه را بررسی کنم. ایشان گفته بود تجربه جنگ برای ما ثابت کرد که اگر برخی تصمیمات را بسیار منطقی بگیریم و بعضی از بروکراسیها را کنار بگذاریم، مشکلات مردم سریعتر حل میشود.
در واقع تجربه آن دوره نشان داد وقتی برخی بروکراسیها را در زمان جنگ کنار گذاشتیم، مشکل مردم زودتر حل شد. تا جایی که به خاطر دارم، ایشان هم در این زمینه مثالهایی مطرح کرده بود. منظور من این است که اگر در حوزه دارو هم چنین کاری انجام دهیم، مشکل مردم کمتر خواهد شد.
بنابراین مشکل فقط تحریم نیست؛ یکی از مسائل اصلی، بروکراسی حاکم بر این حوزه است. برای مثال، اصلاً چرا سازمان غذا و دارو باید دنبال تأمین ارز کارخانههای دارویی و واردات و باشد؟ چرا باید ۵۰ درصد انرژی آن سازمان صرف این شود که ارز را بگیرد؟ این موضوع چه ارتباطی با وظیفه اصلی سازمان غذا و دارو دارد؟
خود سازمان برنامه و بودجه یا وزارت اقتصاد باید سازوکاری ایجاد کنند که ارز مورد نیاز این شرکتها تأمین شود و سازمان غذا و دارو به دنبال وظیفه اصلی خود برود؛ وظیفهای که تنظیمگری و تهیه و توزیع عادلانه دارو در سطح کشور است. وقتی این اتفاق نمیافتد، نصف انرژی سازمان غذا و دارو صرف گرفتن ارز برای شرکتها میشود و طبیعی است که از کار اصلی خود غافل میشود و در نتیجه مشکل ایجاد میشود.
من نمیخواهم بگویم تحریم تأثیری ندارد؛ تحریم اثر دارد، اما به نظر من سقف تأثیر آن حدود ۳۰ تا ۳۵ درصد است. ما مشکلات حملونقل داریم و مسائل دیگری هم وجود دارد. اگر آن مشکلات حل شود، به نظر من بخش زیادی از معضلات قابل مدیریت است.
*گفته میشود که دارو و مواد غذایی مستقیماً مشمول تحریم نیستند. آیا در حوزه تحریمها برای استفاده از معافیتهای دارویی اقدامی صورت گرفته است؟
طبق قوانین سازمان ملل، خود دارو تحریم نیست؛ اما مسائل جانبی مانند انتقال پول و حملونقل وجود دارد. به نظر من اگر افرادی که در این حوزه اطلاعات بسیار بیشتری دارند وارد موضوع شوند، مشکلات ما تا حدود زیادی حل خواهد شد.
مشکل اینجاست که ما در این حوزه به اندازه کافی از کارشناسان خبره، مثلاً کارشناسان خبره حملونقل، استفاده نمیکنیم. باید از افرادی که زیر و بم کار در شرایط تحریم و بهویژه حوزه دارو را میدانند و سالها در این زمینه تجربه دارند، مشورت بگیریم. حدس من این است که اگر از این ظرفیت استفاده شود، مشکلات ما کمتر خواهد شد.
*اگر بخواهیم برای سه ماه، شش ماه و ۱۲ ماه آینده سناریویی از میزان تابآوری حوزه دارو در نظر بگیریم، ارزیابی شما چیست؟
این موضوع بستگی به دولت دارد؛ البته وقتی میگویم دولت، منظورم مجموعه حاکمیت است. اگر مجموعه حاکمیت واقعاً پای کار بیاید، پیشنهادم این است که یک کمیته در حوزه دارو تشکیل شود؛ البته به شرط آنکه واقعاً بخواهند تصمیمات این کمیته را اجرا کنند، نه اینکه صرفاً نام یک کمیته ایجاد شود.
در این کمیته باید وزارت امور خارجه یک نماینده تامالاختیار داشته باشد. وزارت صمت وزارت رفاه هر کدام یک نماینده تامالاختیار داشته باشد. وزارت اقتصاد هم نماینده تامالاختیار داشته باشد. مجلس شورای اسلامی نیز باید در آن حضور داشته باشد. وزارت ارتباطات هم باید حضور داشته باشد. ممکن است سؤال شود وزارت ارتباطات چه ارتباطی با مسئله دارو دارد، اما واقعیت این است که همه این دستگاهها درگیر این موضوع هستند.
خود وزارت بهداشت نیز باید در این مجموعه حضور داشته باشد و سازمان غذا و دارو به عنوان متولی اصلی و در واقع هدایتکننده این کار عمل کند. من به شما قول میدهم اگر این دستگاهها دور یک میز جمع شوند و جلسات هفتگی برگزار کنند، مشکل دارو خیلی، خیلی کمتر خواهد شد.
مشکل اینجاست که چنین جلسهای تشکیل نمیشود، چون دستگاهها هر کدام به صورت جزیرهای کار میکنند.
*اگر چنین کمیتهای تشکیل نشود، چه اتفاقی برای تأمین و تولید دارو خواهد افتاد؟
بخش قابل توجهی از فرآیند تولید دارو به وزارت صمت و کارخانهها مربوط است. کارخانهها و شرکتهای واردکننده، تأمین داروهای تکنسخهای و همچنین تأمین مواد اولیه کارخانهها، همگی با دستگاههای مختلف در ارتباط هستند و بخش زیادی از کار آنها نیز با وزارت اقتصاد ارتباط پیدا میکند.
در شرایط جنگی یا زمانی که بعضی کشورها تحت تحریم هستند، باید با وزارت امور خارجه هماهنگ باشید. فرض کنید محموله شما در یک کشور ثالث مانده است؛ در چنین شرایطی وزارت امور خارجه باید رایزنی کند تا بتوانید محموله را مثلاً با هواپیما سریع به تهران منتقل کنید.
از طرف دیگر، وزارت ارتباطات به برخی سکوهایی که از قوانین بالا دستی فعالیتشان در حوزه فروش دارو غیرمجاز است، مجوز داده است. دارویی که با این همه سختی تأمین میشود، از طریق همین مسیرها به بازار آزاد میرود. این سکوها از خود دولت مجوز گرفتهاند.خود زنی دولت
*یعنی معتقدید بخشی از دارویی که با دشواری تأمین میشود از مسیر سکوهای اینترنتی وارد بازار آزاد میشود؟
بله. فروش دارو در فضای مجازی به این شکلی که اکنون انجام میشود، غیرقانونی است و این سکوها به صورت غیرقانونی دارو میفروشند؛ اما از حمایت وزارت صمت و وزارت ارتباطات برخوردارند و هم مجوز گرفتهاند. به نظر من این مجوز با قوانین بالادستی مغایرت دارد، اما قدرت و نفوذ این مجموعهها زیاد است.
هم توان مالی آنها بالاست، هم مسائل دیگری از جمله ارتباطات و موارد دیگر در این زمینه وجود دارد. ارتباطات خوبی دارند و عملاً با پررویی تمام، انواع داروهای قاچاق و تقلبی را با قیمتهای چندین برابر میفروشند و کسی هم با آنها کاری ندارد.نه کمیتههای مرتبط با قاچاق ورود جدی میکنند، که منظورم در اینجا دستگاه قضایی هم هست؛ نه وزارت صمت ورود مؤثری میکند و نه تعزیرات. اما اگر در یک داروخانه یک ریال بالا و پایین شود، با آن برخورد بسیار سختی صورت میگیرد.
منظورم این است که ما بخشهای دیگر را رها کردهایم. یکی از دلایلی که من تأکید میکنم این کمیته باید هر هفته تشکیل شود، همین است؛ باید گلوگاهها بسته شود. اگر جایی نیازمند قانون است، موضوع باید از مسیر مجلس پیگیری شود.
*حرف شما درباره ضرورت تشکیل این کمیته کاملاً روشن است. اما میخواهم سناریوی دوم را هم در نظر بگیریم؛ اگر این اتفاق رخ ندهد و این هماهنگی شکل نگیرد، در ۱۲ ماه آینده چه پیامدهایی خواهیم داشت؟
اگر مسیرها بسته بماند و کشتی نتواند مواد اولیه را از راه خلیج همیشه فارس وارد کند، باید راههای جایگزین پیدا کنیم. برای پیدا کردن راههای جایگزین هم باز همان کمیتهای که گفتم باید صددرصد تشکیل شود.
برای ایجاد مسیرهای جایگزین، وزارت صمت باید حتماً ورود کند، وزارت امور خارجه باید ورود کند و مسیرهای دیگری باز شود تا مواد اولیه بتواند وارد کشور شود؛ حالا این مسیر ممکن است هوایی، ریلی، دریایی یا هر مسیر دیگری باشد.
اقتصادنیوز:در اقتصاد سلامت امروز ایران، بیماری فقط جسم را فرسوده نمیکند؛ میتواند بخشی از حقوق یک ماه، یک روز کار و گاهی حق انتخاب بیمار را نیز با خود ببرد.
حتماً باید مسیرهای جایگزین را آماده و هماهنگ کنند تا مواد اولیه وارد شود و مشکل کشور حل شود. اگر این مواد وارد نشود، مشکلات ما قطعا بیشتر خواهد شد.
یک بخش مهم دیگر هم، تخصیص ارز است. بحث دیگر این است که شما الان ببینید؛ اگر راه دریا بسته شده باشد و بخش بسیار بزرگی از مواد اولیه ما از طریق دریا و بنادر جنوب وارد میشده است، طبیعتاً باید مسیر جایگزین پیدا کنیم.
درصد عمده مواد اولیه از مسیر دریایی و بنادر جنوب میآمده است. وقتی این مسیر دچار مشکل میشود، باید یک راه جایگزین پیدا شود.
*اگر بخواهیم مشکلات فعلی حوزه دارو را اولویتبندی کنیم، مهمترین آنها چیست؟
مسئله اول نقدینگی است. مسئله دوم عدم هماهنگی میان دستگاهها وکاهش شدید مارجین دارو ها ما در شرایطی نیستیم که وزارت خانه ها جزیره ای عمل کنند. حتی در مجموعه وزارت بهداشت .من نظرم این است که اگر همان کمیته تشکیل شود و رئیسجمهور مستقیماً حکمی برای آن صادر کند، مصوبات این کمیته در عمل حکم لازمالاجرا پیدا میکند.
متولی آن هم باید کسی باشد که امر دارو را در کشور مدیریت میکند و دستگاههایی که با این حوزه کار دارند، از جمله وزارت رفاه، وزارت صمت و سایر مجموعهها، زیر یک چارچوب مشخص با آن همکاری کنند.پیشنهاد من این است که این تجربه اتفاق بیفتد؛ چون اگر وضعیت فعلی ادامه پیدا کند و همه دستگاهها همچنان جزیرهای عمل کنند، به نظر من وضعیت بسیار بدتر خواهد شد.
*در همین مدت اخیر که در حدود دو هفته بخشی از مسیرها باز شد، آیا اثر مثبتی بر وضعیت تأمین دارو مشاهده کردید؟
بله، بله، اثر مثبت داشت. همین دو هفتهای که در این میان مسیر باز شد و توانستیم محموله دارو وارد کنیم، تأثیر مثبتی داشت. البته آنچه اتفاق افتاد بیشتر نوعی هماهنگی موردی بود و نه یک هماهنگی ستادی. یعنی رابطهها هماهنگ شد، اما ستادی برای این کار تشکیل نشده بود.
اما اگر یک ستاد مشخص وجود داشته باشد، کار طبق مصوبات همان ستاد پیش میرود و همه میدانند در چه مسیری حرکت میکنیم.
اگر چنین اتفاقی نیفتد، ممکن است ببینید کار ما در یک وزارتخانه یا یک دستگاه یک ماه گیر میکند. در این فاصله دارو وارد نمیشود. در نهایت چه کسی آسیب میبیند؟ مردم. مردمی که بیرون هستند و داروی مورد نیازشان به دستشان نمیرسد.
به همین دلیل نظر من این است که باید با محوریت سازمان غذا و دارو هماهنگی صورت بگیرد، دستگاههای دیگر هم وارد شوند و رئیسجمهور حکمی صادر کند که همه سازمانها را صددرصد ملزم و پاسخگو کند تا کار را جلو ببرند.