اقتصاد۲۴- هواپیمای تسیت بلو، پرنده فوقمحرمانه و رادارگریز نیروی هوایی آمریکا، با طراحی انقلابی خود راه را برای توسعه هواپیماهای پنهانکار مدرن هموار کرد.
در اوج جنگ سرد و رقابت تسلیحاتی شرق و غرب، نیاز به اطلاعات دقیق از آرایش نیروهای دشمن، ایالات متحده را بر آن داشت تا به سراغ راهکارهای نوآورانه برود. پروژه BSAX و توسعه هواپیمای رادارگریز وال، پاسخی به این نیاز حیاتی بود. این پروژه پنهانکار که سالها در منطقهای سری آزمایش میشد، نقش کلیدی در شکلگیری آینده فناوریهای پنهانکاری ایفا کرد.
هواپیمای تسیت بلو (Tacit Blue) نورثروپ، با ظاهری غیرمعمول، اما رادارگریز، یکی از مهمترین هواپیماهای آزمایشی فوقمحرمانه دوران خود بود. این پرنده پنهانکار فناوریهای اساسی را برای ساخت هواپیماهای پنهانکار مدرن مانند بمبافکن B-۲ اسپریت (B-۲ Spirit) به نمایش گذاشت. پروژه BSAX توسط دارپا و نیروی هوایی آمریکا در فوریه سال ۱۹۸۲ آغاز شد. هدف از این برنامه، تولید یک هواپیمای عملیاتی نبود بلکه پاسخ به این پرسش بود که آیا یک هواپیمای شناسایی میتواند نزدیک به نیروهای زمینی شوروی بدون شناسایی فوری عملیات کند. این برنامه تا سال ۱۹۹۶ کاملاً محرمانه باقی ماند و فناوریهای آن به تدریج در طراحیهای بعدی هواپیماهای آمریکایی به کار گرفته شد.
در اوایل دهه ۱۹۸۰ و در اوج جنگ سرد، نگرانیها درباره چگونگی جلوگیری ناتو از پیشروی آرایشهای زرهی شوروی در دشتهای اروپا افزایش یافت. ایالات متحده برای پاسخ به این تهدید، مفهوم Assault Breaker را توسعه داد. این مفهوم نیازمند یک هواپیما بود که بتواند تشکیلات شوروی را در عمق پشت خط مقدم شناسایی و ردیابی کند و با سلاحهای دقیق آنها را از بین ببرد. هواپیماهای شناسایی متعارف قادر به انجام این کار بودند، اما در برابر جنگندهها و سامانههای دفاع هوایی (SAM) شوروی شانس بقا نداشتند. بنابراین، ایالات متحده به دنبال راهکاری بلندپروازانه رفت که رادار قدرتمند نظارت زمینی را با یک هواپیمای رادارگریز ترکیب کند و هواپیمای تسیت بلو نمونه اولیه این ایده شد.
هواپیمای تسیت بلو ظاهری نامتعارف با دماغه گرد، بدنهای جعبهای و بالهای کوچک داشت که آن را از بیشتر هواپیماهای رادارگریز متمایز میکرد. در دوران اولیه توسعه فناوری پنهانکاری، مهندسان هنوز در حال یادگیری شکلدهی هواپیما برای انحراف امواج راداری بودند. به عنوان مثال، برنامه Have Blue شرکت لاکهید که منجر به ساخت F-۱۱۷ نایتهاوک (F-۱۱۷ Nighthawk) شد، به شدت به سطوح مسطح و زاویهدار تکیه داشت تا انرژی راداری را پراکنده کند. اما نورثروپ در تسیت بلو رویکرد متفاوتی در پیش گرفت؛ بدنه آن از سطوح صاف و منحنی پیوسته، به خصوص در اطراف دماغه و بدنه، بهره میبرد. این انتخاب به دلیل پیشرفت در فناوریهای محاسباتی امکانپذیر شد که مهندسان را قادر میساخت تا رفتار راداری سطوح منحنی را طراحی و پیشبینی کنند. این فلسفه استفاده از سطوح منحنی، در هواپیماهای رادارگریز بعدی، از جمله B-۲ اسپریت، بسیار مؤثر واقع شد و تفاوت ریشهای با طراحی زاویهدار F-۱۱۷ داشت.
بیشتر بخوانید: سوخو ۲۴؛ جنگندهای برای پرواز مافوق صوت در ارتفاع پست و فوق پست
هواپیمای تسیت بلو به دلیل ایرودینامیک غیرمتعارف و شکل ظاهری شبیه به نهنگ، لقب وال را گرفت. این هواپیما با طول حدود ۱۶.۷ متر و بالهای ۱۴.۶ متری، از دو موتور توربوفن Garrett بهره میبرد و زیرصوت پرواز میکرد، زیرا سرعت در این پروژه اولویت اصلی نبود. همانطور که میتوان تصور کرد، پرواز با این هواپیما ذاتاً دشوار بود و نیازمند یک سیستم کنترل پرواز دیجیتال پرواز با سیم بود تا آن را قابل کنترل نگه دارد. این ویژگی نشاندهنده واقعیت نوظهور دیگری در طراحی هواپیماهای مدرن بود: کامپیوترها میتوانند شکلهای نامطلوب ایرودینامیکی را از نظر عملیاتی قابل استفاده کنند.
هواپیمای تسیت بلو اولین پرواز خود را در تاریخ ۵ فوریه ۱۹۸۲ در منطقه ۵۱ انجام داد. تنها یک نمونه از این هواپیمای رادارگریز ساخته شد، اما همین یک نمونه آزمایشی طی حدود سه سال، ۱۳۵ پرواز را با موفقیت به پایان رساند. این پروازها اغلب چندین بار در هفته انجام میشدند. حجم بالای آزمایشها اطلاعات و دادههای ارزشمندی را به خصوص در مورد شکلدهی پنهانکار، ادغام رادار، کنترلهای پروازی، ایرودینامیک و حفظ پنهانکاری در طول عملیاتهای نظارتی طولانیمدت فراهم آورد.
پروژه BSAX در سال ۱۹۸۵ پس از دستیابی به اهداف خود به پایان رسید و مجموعه کاملی از اطلاعات مفید را به ارمغان آورد. تسیت بلو ثابت کرد که فناوریهای خاصی قابل اجرا هستند؛ یک هواپیما میتواند پنهانکاری کم، شکلدهی رادارگریز منحنی، رادار پیشرفته و کنترلهای پروازی کامپیوتری را همزمان با ایفای نقش یک حسگر پایدار در میدان نبرد ترکیب کند. امروزه، این نمونه آزمایشی در موزه ملی نیروی هوایی آمریکا در دیتون اوهایو به نمایش گذاشته شده است.