اقتصاد۲۴- اقتصاد ایران در بیش از یک دهه گذشته در چرخهای از تشدید تحریمهای همهجانبه، انسداد مبادلات رسمی بانکی و پناه بردن به راهکارهای پرهزینه برای دور زدن محدودیتهای بینالمللی گرفتار شده است. در این میان، سازوکار «تراستیها» که در ابتدا به عنوان ابزاری اضطراری و موقت برای فروش نفت و انتقال ارز تعریف شده بود، اکنون به ساختاری دائمی، غیرشفاف و پر از رانت بدل شده که بخش عمدهای از منابع ارزی کشور را به عنوان کارمزد و تخفیفهای سنگین میبلعد، منابعی که هیچگاه به طور کامل به چرخه اقتصاد رسمی بازنمیگردد و ذخایر ارزی کشور را از بین میبرد و در نتیجه آن تورم ساختاری به کشور تحمیل میکند.
پیامد این انزوای مالی، جهشهای پی در پی نرخ ارز، کسری مزمن بودجه، چاپ پول و در نهایت تورمهای فرسایندهای است که خط فقر را عمیقتر کرده و قدرت خرید حقوقبگیران و بازنشستگان را تا حد سقوط معیشتی کاهش داده است. شاید ایران جزو اندک کشورهایی باشد که دچار این پدیده مزمن اقتصاد شده که شاغلان نیز فقیر هستند. براساس آماری منتشر شده در سال ۱۴۰۲؛ بالغ بر ۸۹ درصد کل فقرای ایران، از شاغلان بودهاند. در حالی که حامیان اقتصاد تحریمی بر طبل بیاثر بودن تحریمها میکوبند، شکاف اقتصادی ایران با رقبای منطقهای نشان میدهد که تحریمها چه بلایی بر سر کشور آورده و دور زدن تحریم به فرسایش تدریجی سرمایههای کشور منجر شده است. برای بررسی دقیقتر ابعاد این بحران، پای صحبتهای پیمان مولوی، تحلیلگر اقتصادی نشستهایم.
پیمان مولوی در گفتوگو با اقتصاد۲۴ با مقایسه اقتصاد ایران با دیگر کشورهای منطقه اظهار داشت: «اگر به سال ۲۰۱۲ یعنی ۱۳۹۰ نگاه کنیم، تولید ناخالص داخلی یا GDP ایران تقریباً هماندازه اقتصاد ترکیه و حتی اندکی بیشتر از عربستان سعودی بود. اما امروز با گذشت بیش از یک دهه تحریم و درجا زدن، اندازه اقتصاد ما به حدود یکچهارم این دو کشور تنزل پیدا کرده است. این آمارها به روشنی نشان میدهد که اقتصاد کشور چطور نسبت به اوایل دهه ۹۰ کوچک شده و به نزدیک یکسوم ظرفیت واقعی خود رسیده است.»
بیشتر بخوانید: هشدار یک اقتصاددان درباره رشد تورم، بیکاری و رکود اقتصادی در صورت تداوم محاصره دریایی/ جایگزین کردن دریا با جاده و ریل ممکن نیست
وی با انتقاد از مفهوم توسعه بر پایه دور زدن تحریم افزود: «اصلاً دور زدن تحریم یعنی چه؟ شما در علم اقتصاد باید به دنبال خلق ثروت و دستیابی به رشد اقتصادی پایدار باشید. یک سال، دو سال یا پنج سال شاید بتوانید تحریمها را با هزینههای گزاف دور بزنید، اما نمیتوان یک دهه کشور را با ابزارهای غیررسمی و شبکههای تاریک اداره کرد. هیچ کشوری در طول تاریخ با اقتصاد تحریمی و قطع ارتباط با زنجیره ارزش جهانی به رشد نرسیده است.»
این تحلیلگر اقتصادی در پاسخ به پیامدهای اتکا به شبکههای واسطهای و تراستیها تصریح کرد: «من صراحتاً میگویم که ساختار فعلی دور زدن تحریم، تنها به سود کسانی است که از این فضای مبهم و غیرشفاف منتفع میشوند. وقتی منابع ملی با تخفیفهای نجومی فروخته میشود و هزینههای مبادله سرسامآور به اقتصاد تحمیل میشود، عدهای خاص سودهای کلان به جیب میزنند و در مقابل، نتیجه این فرایند برای جامعه چیزی جز عدم رشد اقتصادی و فقیرتر شدن عمومی نبوده است.»
مولوی ادامه داد: «وقتی درآمد ارزی واقعی و پایدار وارد کشور نشود، موتور سرمایهگذاری خاموش میشود، بنگاهها مستهلک میگردند و کسری بودجه به تورمهای کمرشکن تبدیل میشود. نگاهی به وضعیت بازنشستگان و حقوقبگیران بیندازید؛ درآمد ماهانه یک بازنشسته ما امروز به حدود ۱۰۰ دلار رسیده که این سطح از افت معیشت، وضعیت ما را به کشورهایی نظیر ونزوئلا نزدیک کرده است. با این حال هنوز برخی ادعا میکنند که بلدند تحریمها را دور بزنند و تحریم بیاثر است!»
این کارشناس اقتصادی با تأکید بر اینکه تنها شاخص معنادار برای نجات کشور «رشد اقتصادی پایدار» است، هشدار داد: «آثار فاجعهبار تحریمها در تمام بخشها عیان است؛ از بحران نقدینگی و عطش سرمایه در صنایع گرفته تا تورمهای بالا و سقوط ارزش پول ملی. از زمان وضع تحریمهای سنگین، اندازه دلاری اقتصاد ایران عملاً به نصف کاهش یافته است. اگر همین دستفرمان ادامه پیدا کند و موانع تجارت آزاد و روابط بینالمللی برطرف نشود، تا یکی دو سال آینده اندازه دلاری اقتصاد به یکسوم سطوح قبلی خود سقوط خواهد کرد. واقعیت این است که هیچ فاکتوری مهمتر از رشد اقتصادی نیست و رشد پایدار نیز تنها در سایه تعامل جهانی، جذب سرمایه خارجی و تجارت آزاد محقق میشود.»