اقتصاد۲۴-داروهای روانپزشکی برای بسیاری از بیماران نه یک انتخاب، بلکه بخشی از روند مستمر درمان است؛ با این حال طی سالهای اخیر، افزایش قیمت و دشوار شدن دسترسی به برخی اقلام، ادامه این درمان را برای شماری از بیماران و خانوادههایشان دشوار کرده است. گزارشهای منتشرشده در ماههای اخیر نیز از اختلال در دسترسی به داروهایی مانند کلونازپام و آسنترا حکایت دارد و رئیس انجمن روانپزشکان ایران از تشدید کمبود داروهای اعصاب و روان خبر داده است.
بررسی قیمت ۵ داروی روانپزشکی، تصویر روشنی از افزایش هزینه درمان ارائه میدهد. بر اساس این ارقام، قیمت آسنترا ۱۰۰ از ۲۴۰ هزار تومان در سال ۱۴۰۳ به یک میلیون و ۲۰۰ هزار تومان در سال ۱۴۰۵ رسیده؛ یعنی ۴۰۰ درصد افزایش. کلرودیازپوکساید ۱۰ نیز از ۷۰ هزار تومان به ۴۰۰ هزار تومان رسیده و با رشد حدود ۴۷۱ درصدی، بیشترین افزایش در میان داروهای مورد بررسی را داشته است.
آسنترا؛ ۵ برابر در سه سال
آسنترا ۱۰۰ که حاوی سرترالین است، در درمان اختلالاتی مانند افسردگی، اضطراب، وسواس و حملات پانیک مورد استفاده قرار میگیرد. قیمت این دارو براساس اطلاعات ارائهشده، از ۲۴۰ هزار تومان در سال ۱۴۰۳ به ۶۵۰ هزار تومان در سال ۱۴۰۴ و یک میلیون و ۲۰۰ هزار تومان در سال ۱۴۰۵ رسیده است.
به این ترتیب، قیمت آسنترا طی دو سال پنج برابر شده است. تنها در فاصله سال ۱۴۰۴ تا ۱۴۰۵ نیز قیمت آن حدود ۸۵ درصد افزایش داشته است. افزایش قیمت این دارو با گزارشهای منتشرشده درباره دشوار شدن دسترسی به آسنترا همزمان شده است. در یکی از گزارشهای مرداد ۱۴۰۵ نیز قیمت آسنترا ۱۰۰ یک میلیون و ۲۰۰ هزار تومان اعلام شده بود.
کلرودیازپوکساید؛ رشد ۴۷۱ درصدی
در میان پنج داروی مورد بررسی، کلرودیازپوکساید ۱۰ بیشترین رشد قیمتی را داشته است. قیمت آن از ۷۰ هزار تومان در سال ۱۴۰۳ به ۲۴۰ هزار تومان در سال ۱۴۰۴ و ۴۰۰ هزار تومان در سال ۱۴۰۵ رسیده است.
یعنی بیمار برای خرید این دارو در سال ۱۴۰۵ نسبت به دو سال قبل باید حدود ۵.۷ برابر بیشتر هزینه کند. افزایش قیمت این دارو تنها در یک سال اخیر نیز حدود ۶۷ درصد بوده است.
فلوکستین، آلپرازولام و کلونازپام هم گران شدند
فلوکستین ۲۰ از ۳۵۰ هزار تومان در سال ۱۴۰۳ به ۴۸۰ هزار تومان در سال ۱۴۰۴ و ۸۵۰ هزار تومان در سال ۱۴۰۵ رسیده است؛ یعنی قیمت آن در دو سال حدود ۱۴۳ درصد افزایش داشته است.
آلپرازولام ۱ نیز از ۲۵۰ هزار تومان به ۷۸۰ هزار تومان رسیده و رشد ۲۱۲ درصدی را تجربه کرده است.
کلونازپام ۲ در میان این پنج قلم کمترین رشد دو ساله را داشته، اما همین دارو نیز از ۳۵۰ هزار تومان در سال ۱۴۰۳ به ۵۵۰ هزار تومان در سال ۱۴۰۵ رسیده است؛ افزایشی معادل حدود ۵۷ درصد.
گزارشهای منتشرشده در ماههای اخیر نشان میدهد مشکل بازار فقط افزایش قیمت نیست. کلونازپام و آسنترا در مقاطعی با اختلال جدی در دسترسی مواجه شدهاند و برخی بیماران برای یافتن دارو ناچار به مراجعه به چند داروخانه شدهاند.
مشکل فقط قیمت نیست؛ دارو هم پیدا نمیشود
همزمانی گرانی و کمبود دارو، فشار مضاعفی بر بیماران وارد میکند. گزارشهای منتشرشده در سال ۱۴۰۵، از کمبود طیف گستردهای از داروهای روانپزشکی از جمله داروهای مورد استفاده در افسردگی، اختلال دوقطبی و اسکیزوفرنی خبر داده شده است.
رئیس سازمان غذا و دارو نیز در مرداد ۱۴۰۵، بخشی از کمبودهای دارویی را به تأخیر در تخصیص ارز و مشکلات تأمین از هند نسبت داد. همچنین اعلام شده که مشکلات مربوط به تأمین مواد اولیه، بهویژه در حوزه داروهای اعصاب و روان، از عوامل ایجادکننده کمبودها بوده است.
بنابراین بیمار با یک مشکل دوگانه مواجه است؛ از یک سو دارو گران شده و از سوی دیگر ممکن است حتی با داشتن توان مالی، داروی تجویزشده را در داروخانه پیدا نکند. نتیجه میتواند تغییر خودسرانه برند، کاهش دوز، فاصله انداختن میان مصرف قرصها یا توقف درمان باشد؛ اقداماتی که بدون نظر پزشک میتواند خطرناک باشد.
بیمه تمام هزینهها را پوشش نمیدهد
یکی دیگر از مشکلات، فاصله میان قیمت دارو و میزان تعهد بیمه است. در مورد داروهای روانپزشکی پوشش بیمهای به نام ژنریک، شکل دارویی، کد دارو، سازمان بیمهگر و سقف تعهدات بستگی دارد. حتی درباره آسنترا نیز نمونههایی از نسخههای بیمهای وجود دارد که نشان میدهد بخشی از قیمت پایه تحت پوشش قرار گرفته، اما اختلاف قیمت دارو با تعهد بیمه میتواند همچنان سهم قابل توجهی را بر عهده بیمار بگذارد.
از سوی دیگر، وزیر بهداشت در خرداد ۱۴۰۵ بر ضرورت افزایش پوشش بیمهای داروها تأکید کرده است؛ موضوعی که نشان میدهد مسئله هزینه پرداختی از جیب بیمار همچنان یکی از چالشهای نظام سلامت است.