اقتصاد۲۴-بازار جهانی انرژی در سال ۲۰۲۶ با یکی از کمسابقهترین شوکهای عرضه نفت و فرآوردههای نفتی مواجه شده است؛ بهگونهای که بر اساس محاسبات رویترز با استفاده از دادههای آژانس بینالمللی انرژی، کشورهایی که درگیر جنگ یا تحت تأثیر مستقیم مناقشات قرار دارند، در سال ۲۰۲۵ حدود ۴۵ میلیون بشکه نفت در روز تولید کردهاند؛ رقمی که بیش از ۴۳ درصد عرضه جهانی نفت را شامل میشود.
این وضعیت در حالی رقم خورده که جنگ ایران و آمریکا و اسرائیل در کنار جنگ روسیه و اوکراین و همچنین درگیریها و محدودیتهای صادراتی در کشورهایی مانند لیبی و ونزوئلا، بخش قابل توجهی از زنجیره تولید، پالایش و انتقال انرژی جهان را تحت تأثیر قرار داده است.
نزدیک به نیمی از نفت جهان از مناطق درگیر جنگ
رویترز در گزارشی با عنوان «شش ماه پس از جنگ ایران؛ نزدیک به نیمی از جریان نفت جهان از مناطق جنگزده میآید» هشدار داده است که اختلالات کنونی بازار نفت از بسیاری از بحرانهای انرژی پیشین فراتر رفته است.
بر اساس این گزارش، حملات آمریکا و اسرائیل به ایران که حدود 6 ماه پیش آغاز شد، به بحرانی منجر شده که رویترز آن را بزرگترین بحران عرضه نفت ثبتشده توصیف کرده است؛ بحرانی که همچنان چشمانداز روشنی برای پایان آن وجود ندارد.
در همین حال، جنگ روسیه و اوکراین نیز تولید و ظرفیت پالایش نفت را تحت فشار قرار داده و حتی کشورهای مجاور از جمله قزاقستان نیز از پیامدهای این وضعیت متاثر شدهاند. در شمال آفریقا نیز ادامه درگیریها در لیبی بر عرضه نفت اثر گذاشته و محدودیتهای آمریکا علیه صادرات نفت ونزوئلا در ابتدای سال جاری میلادی فشار بیشتری بر بازار وارد کرده است.
اختلال ۵ تا ۷ میلیون بشکهای در نفت خلیج فارس
یکی از مهمترین بخشهای بحران کنونی به منطقه خلیج فارس مربوط میشود؛ جایی که اختلال در جریان صادرات نفت به دلیل جنگ و ناامنی در مسیرهای انتقال انرژی، ابعاد قابل توجهی پیدا کرده است. رویترز به نقل از برآورد تحلیلگران اعلام کرده است که در شرایط فعلی، میزان اختلال در جریان نفت خلیج فارس حدود ۵ تا ۷ میلیون بشکه در روز است.
در عین حال، برخی صادرکنندگان نفت منطقه تلاش کردهاند با استفاده از مسیرهای جایگزین، بخشی از صادرات خود را حفظ کنند. عربستان سعودی نیز بخشی از نفت خود را به سمت دریای سرخ هدایت کرده است. با وجود این تلاشها، خطر اختلال بیشتر در جریان تجارت انرژی همچنان بالاست؛ بهویژه آنکه حملات در دریای سرخ و نزدیکی کانال سوئز در ماه ژوئیه نشان داده است که محدودیتها تنها به منطقه خلیج فارس محدود نمیشود.
بیش از ۱۰ درصد ظرفیت پالایش جهان از مدار خارج شد
بحران کنونی تنها به تولید و انتقال نفت خام محدود نمانده و بخش پالایش نیز بهشدت تحت تأثیر قرار گرفته است. طبق گزارش رویترز، درگیریها در خلیج فارس و جنگ روسیه و اوکراین موجب شده بیش از ۱۰ درصد ظرفیت پالایش نفت جهان از مدار خارج شود.
اوکراین در ماههای اخیر بخشهایی از شبکه پالایش روسیه را هدف حملات قرار داده و دامنه این حملات تا پالایشگاههایی در فاصله حدود ۲۷۰۰ کیلومتری از مناطق تحت کنترل اوکراین نیز رسیده است. این حملات پیامد مستقیمی بر بازار فرآوردههای نفتی روسیه داشته است. روسیه با کمبود سوخت مواجه شده و در واکنش، صادرات بنزین و گازوئیل را محدود یا متوقف کرده است؛ اقدامی که فشار بیشتری بر بازار جهانی فرآوردههای نفتی وارد میکند. در نتیجه، حتی در شرایطی که پالایشگران آمریکایی با ظرفیت بالا فعالیت میکنند، قیمت گازوئیل در آمریکا به سطوح بیسابقهای رسیده است.
نفت گرانتر؛ تورم بالاتر
پیامد طبیعی کاهش عرضه نفت و فرآوردههای نفتی، افزایش قیمت سوخت است؛ اما اثر این افزایش قیمت تنها به بازار انرژی محدود نمیشود. افزایش قیمت بنزین، گازوئیل و سایر فرآوردههای نفتی، هزینه حملونقل و تولید کالاها را افزایش داده و در نهایت به یکی از عوامل تشدیدکننده تورم تبدیل میشود.
رویترز تأکید میکند که افزایش قیمت سوخت به یکی از عوامل اصلی افزایش تورم تبدیل شده است. این مسئله از آن جهت اهمیت دارد که تورم بالاتر، مسیر کاهش نرخهای بهره را دشوارتر میکند و میتواند هزینه استقراض دولتها و بخش خصوصی را افزایش دهد.