اقتصاد۲۴- بازار بنزین این روزها وارد حادترین مرحله از ناترازی سالهای اخیر شده است. محاصره دریایی و جنگ موجب شده تا کشور توان واردات بنزین را نداشته باشد. در این شرایط شکاف میان تولید و مصرف، توان عملیاتی پالایشگاهها را به سقف رسانده است.
بر اساس آمارهای موجود، در حالی که روزانه نزدیک به ۱۳۵ میلیون لیتر بنزین در کشور مصرف میشود، ظرفیت تولید پالایشگاهها در حدود ۱۱۰ میلیون لیتر در روز درجازده و کشور را با کسری روزانه ۱۵ میلیون لیتری مواجه کرده است. این در حالیست که در هشت روز نخست شهریور میانگین مصرف روزانه بنزین از ۱۴۸ میلیون لیتر گذشت.
تأمین این میزان ناترازی از طریق واردات، به دلیل صعود قیمت جهانی فرآوردههای نفتی به مرز ۱۲۰ دلار به ازای هر بشکه و هزینه سنگین مالی آن و مشکلات روسیه به عنوان کشور اصلی که از آن بنزین وارد میکردیم، در تامین بنزین کشورش موجب شده تا بحران ناترازی در کشور پیچیدهتر شود.
بیشتر بخوانید: نسخه فوری برای مهار ناترازی بنزین چیست؟/ مصرف بنزین از ۱۴۸ میلیون لیتر در روز عبور کرد!
در این میان، کاهش سهمیه نرخ دوم از ۱۰۰ به ۵۰ لیتر و مباحث مربوط به اصلاح الگوی مصرف، واکنشهای متعددی را برانگیخته است. کارشناسان بر این باورند که تمرکز صرف بر افزایش تولید داخلی بدون مدیریت تقاضا و عدم بهرهگیری از ظرفیت ۱۵ میلیون مترمکعبی سیانجی در کشور، فشار مضاعفی بر بودجه عمومی وارد میکند. در ادامه، گفتوگو با حمید حسینی، کارشناس حوزه انرژی و سخنگوی اتحادیه صادرکنندگان فرآوردههای نفتی، به ابعاد مختلف این مووضع خواهیم پرداخت.
حمید حسینی درباره با اشاره به اینکه تصمیم دولت بر این است که در حال حاضر کسی درباره قیمت بنزین صحبت نکند، گفت: این در حالی است که با نگاهی به شرایط منطقه، مشاهده میشود صفهای بنزین در کشورهایی نظیر روسیه و عراق بسیار طولانی شده و تأمین بنزین از سایر کشورها عملاً غیرممکن شده است.
وی درباره تقاضای کشورهای همسایه برای فرآوردههای نفتی ایران افزود: کشورهایی مانند ارمنستان، افغانستان و پاکستان در این مدت با مراجعه به ایران، خواستار تأمین فرآوردههای نفتی هستند. در سطح جهانی نیز پالایشگاهها به اندازه کافی نفت خام دریافت نمیکنند؛ زیرا به دلیل شرایط نااطمینانی، ترجیح میدهند نفت خام را انبار و ذخیره کنند.
سخنگوی اتحادیه صادرکنندگان فرآوردههای نفتی درباره شکاف قیمت نفت خام و فرآوردهها توضیح داد: در حال حاضر قیمت هر بشکه بنزین به حدود ۱۲۰ دلار و گازوئیل به ۱۶۰ دلار رسیده است.
وی افزود: قیمت فرآوردهها به شدت بالاتر از قیمت نفت خام قرار گرفته، در حالی که اختلاف منطقی آنها باید حداکثر ۲۰ دلار باشد. این فاصله قیمتی زیاد نشاندهنده کمبود شدید فرآورده در سراسر جهان است و همین امر تأمین و واردات بنزین از خارج از کشور را بسیار دشوار کرده است.
حمید حسینی درباره ظرفیت جایگزینی گاز CNG گفت: دولت در حال حاضر حدود ۱۵ میلیون مترمکعب ظرفیت خالی در بخش گاز سیانجی دارد. اگر دولت خودروهای عمومی را تشویق به استفاده از سوخت سیانجی کند، میتواند روزانه بین ۱۰ تا ۱۵ میلیون لیتر از مصرف و کسری بنزین کشور بکاهد.
وی درباره محدودیتهای واردات و تولید بنزین اشاره کرد: ما در حال حاضر حدود ۱۰ تا ۱۵ میلیون لیتر کسری بنزین در پالایشگاهها داریم و واردات بنزین از کشورهایی مثل قزاقستان و بلاروس نیز با سختی فراوان همراه است. ایران هم مانند بسیاری از کشورهای دیگر درگیر چالش کمبود بنزین شده و این مشکلی است که جهان با آن مواجه است.
کارشناس حوزه انرژی درباره مدیریت تقاضا در فصل سفرهای شهریور گفت: دولت باید بهویژه در شهریورماه که اوج سفرهای تابستانی است، سیاستهایی اعمال کند تا تقاضا مدیریت شود. اگر مردم اطمینان کافی از وضعیت تأمین بنزین در مسیرها نداشته باشند و احتمال دهند که در طول راه بدون سوخت میمانند، خودبهخود از انجام برخی سفرهای غیرضروری صرفنظر میکنند. این کاهش سفرهای غیرضروری میتواند بخش زیادی از فشار بر شبکه توزیع را بکاهد.
وی در ادامه تأکید کرد: دولت باید با ابزارهای مدیریتی وارد عمل شود. این راهکار به مراتب کارآمدتر از آن است که شرکت ملی پالایش و پخش تنها بر افزایش فشار تولید داخلی و حداکثر کردن واردات تمرکز کند. دولت در شرایط کنونی باید مستقیماً به سراغ مدیریت مصرف مردم برود و همزمان استفاده از سیانجی را تشویق کند.
حمید حسینی درباره راهکار ارتقای کیفیت و مشکل اکتان بنزین گفت: در حال حاضر اصلیترین شکایت مردم از کیفیت بنزین، مربوط به پایین بودن عدد اکتان یعنی زیر ۹۰ است. این درحالی است که بنزین معمولی استاندارد معمولاً باید اکتان بالای ۹۱ تا ۹۵ داشته باشد. اگر دولت سیاستی اتخاذ کند که میزان متانول بیشتری به بنزین اضافه شود، مشکل اکتان بنزین حل خواهد شد. در اکثر کشورهای دنیا افزودن تا ۵ درصد متانول مجاز است؛ در ایران نیز دولت کار را با نیم درصد آغاز کرده و قصد دارد آن را تا ۳ الی ۵ درصد افزایش دهد.
وی در پایان درباره چالشهای اجرایی ارتقای کیفیت بنزین خاطرنشان کرد: افزودن متانول نیازمند تجهیز مخازن و وجود اراده اجرایی است. از آنجا که پالایشگاهها دیگر دولتی نیستند و متعلق به سازمانهای مختلف هستند، باید همکاری لازم را داشته باشند تا این مشکل حل شود. در حال حاضر روند ارتقای کیفیت بنزین در پالایشگاه ستاره خلیج فارس آغاز شده است و از آنجا که این پالایشگاه به تنهایی نیمی از بنزین کشور را تأمین میکند، این اقدام اهمیت بسزایی در بهبود کیفیت سوخت خواهد داشت.