اقتصاد۲۴- بازار ارز پس از عبور شتابان نرخ دلار آزاد از مرز روانی ۲۰۰ هزار تومان در هفته گذشته، این دارایی پایه بدون توجه به خطونشانهای نظارتی به تحرکات صعودی خود در کانالهای بالاتر ادامه میدهد و اکنون در لحظه گزارش این خبر به قیمت ۲۲۴ هزار تومان رسیده است. این جهش قیمتی سنگین در حالی رخ میدهد که موضعگیریهای متناقض و اظهارات اخیر برخی مسئولان اجرایی مبنی بر افت شدید درآمدها و نزدیکشدن صادرات نفت به سطوح کمسابقه، شوک روانی متقابلی را به انتظارات تورمی جامعه وارد کرده است.
همچنین تشدید فشارهای تحریمی، در کنار رشد تجمعی نقدینگی و ناترازی مزمن سیستم بانکی، تقاضای سرمایهای برای تبدیل ریال به داراییهای امن مانند دلار، سکه و طلا را به اوج رسانده است.
در این شرایط که سیاستگذار پولی حاشیه مداخله خود را بر تزریق قطرهچکانی متمرکز کرده، برای بررسی علل اصلی افزایش قیمت دلار با آلبرت بغازیان، عضو هیأت علمی دانشگاه تهران و کارشناس اقتصادی گفتوگو کردیم که در ادامه میخوانید.
آلبرت بغازیان، عضو هیئت علمی دانشگاه تهران و کارشناس اقتصادی در گفتوگو با اقتصاد۲۴، درباره علل اصلی جهش شتابان قیمت دلار در روزهای اخیر گفت: بدون آنکه بخواهیم دوباره بحثهای تکراری ناترازی بانکها و رشد نقدینگی را مطرح کنیم، متغیر جدیدی که باعث شد قیمت دلار از کانال ۲۰۰ هزار تومان در هفته گذشته به سطوح فعلی برسد، سیگنالهای منفی و تهدید به تشدید تحریمها بوده است. رئیس کل بانک مرکزی چندی پیش اعلام کرد که صادرات نفت و درآمدهای ارزی کشور بسیار محدود شده و همین صحبتها تصویری منفی از وضعیت ارزی ساخته است.
بیشتر بخوانید: بازارهای مالی در محاصره ریسکهای سیاسی/ دلار و طلا تا کجا میتازند؟
وی در ادامه با تأکید صفر شدن صادرات نفت کشور افزود: در مسائل ارزی، همین موضوع رسمی بانک مرکزی ملاک قرار گرفت. از سوی دیگر، در سمت تقاضای واقعی بازار تغییر شدیدی رخ نداده بود که بخواهد قیمت را اینگونه بالا ببرد، بلکه این عرضه قطرهچکانی و نحوه مدیریت بازارساز بود که قیمت را گرانتر کرد. سپس این افزایش قیمت را به حساب انتظارات تورمی میگذارند؛ انتظاراتی که تقاضای سرمایهای را به سمت بازارهای غیرریالی مثل ملک، خودرو، زمین و سکه هدایت کرده و این صعود قیمتی را در بازار ارز رقم زده است.
بغازیان با اشاره به بنبستهای تحریمی و دور باطل تورم تصریح کرد: نمیتوان وضعیت انتظارات تورمی را نادیده گرفت؛ چرا که مردم انتظار دارند ارزی که وارد کشور میشود، صرف واردات و حفظ ارزش پول ملی شود. اما وقتی سیگنالهای منفی از عدم پذیرش شروط ایران و پایداری تحریمها صادر میشود، امیدها به گشایش ارزی کاهش مییابد. از طرفی، وقتی تورم از مواد غذایی آغاز شده و به سادهترین کالاها میرسد، هیچ فروشندهای حاضر نیست جنس خود را ارزانتر بفروشد. همین تورم کالایی، نرخ ارز را بالا میبرد و رشد نرخ ارز نیز دوباره به تورم کالاها دامن میزند؛ دور باطلی که حیات خود را از افزایش قیمت دلار میگیرد.
این عضو هیات علمی دانشگاه تهران درباره میزان اثرگذاری سیاست تزریق ارز توسط بانک مرکزی گفت: ارزپاشی تنها زمانی یک اقدام مثبت و کارآمد محسوب میشود که بتواند اثر پایدار و طولانیمدت بر بازار بگذارد، نه اینکه صرفاً بهصورت مداوم منابع را تلف کنیم. وقتی تزریق ارز در شرایط تنشهای شدید سیاسی انجام شود، ارزپاشی درست مانند ریختن آب در بیابان است و اثر ملموسی بر جای نمیگذارد. اقدام هفته گذشته بانک مرکزی برای عرضه ارز با اختلاف جزئی نسبت به نرخ بازار نیز جذابیت یا شوک مثبتی برای مهار قیمتها ایجاد نکرد.
بغازیان درباره نقش بانک مرکزی در تحرکات قیمتی بازار افزود: اعلام مسئولان مبنی بر کاهش درآمدهای ارزی، سیگنال مستقیمی داد تا ارز را گرانتر شود. بانک مرکزی به عنوان یک نهاد حقوقی و بزرگترین دارنده ارز در کشور، دقیقاً میداند که منابع ارزی در کجا قرار دارد و چگونه جابهجا میشود؛ بنابراین عجیب است که چطور نمیتواند بازار را کنترل کند، در حالی که را کشوری مثل امارات بانک مرکزی بهراحتی ثبات ارزی خود را حفظ میکند. به نظر میرسد اراده قاطعی هم برای کنترل بازار در مجموعه بانک مرکزی وجود ندارد.
وی با انتقاد از سیاستهای ارز دستوری خاطرنشان کرد: افزایش نرخ ارز بلافاصله قیمت کالاها را بالا میبرد، اما با کاهش نرخ ارز، قیمت کالاها هرگز پایین نمیآید. چون مردم اطمینان دارند که پایین آمدن قیمتها مقطعی است. تا زمانی که تنش در منطقه وجود دارد، نمیتوان انتظار ثبات پایداری را در بازار ارز داشت.
آلبرت بغازیان در پایان درباره احتمال هجوم سرمایههای خرد به بازار دلار گفت: ادامه روند فعلی باعث میشود مردم سرمایههای خود را از سایر بازارها خارج کرده و به سمت خرید دلار حرکت دهند. تزریق نقدینگی، رشد بی ضابطه آن و ناترازی بانکها در کنار کاهش درآمدهای ارزی دولت، اقتصاد را دچار رکود سنگینی کرده است. در این شرایط، مردم ناچارند نقدینگی خود را به یک دارایی امن تبدیل کنند؛ برای مثال خانه خود را میفروشند تا دارایی نقدشوندهتری بخرند.
وی تأکید کرد: البته این رفتارهای هیجانی در بازار نیست که در ابتدا ارز را گران میکند، بلکه این بازارساز و دارنده اصلی ارز یعنی بانک مرکزی است که کبریت اول افزایش قیمت را میکشد و در پی آن، رفتار هیجانی مردم شکل میگیرد. حرکت اول از سوی بازارساز رخ میدهد و همین حرکت، جرقهزننده موجهای بعدی صعود دلار در بازار میشود.