اقتصاد۲۴- درحالی که تحولات روزهای اخیر در آبهای جنوبی ایران و پیرامون تنگه هرمز بار دیگر بر حساسیت وضعیت امنیت دریایی در منطقه افزوده، دولت امریکا نیز مدعی است مسیر فشارهای اقتصادی و مالی علیه ایران را تشدید کرده است. در تازهترین رخداد، ارتش امریکا مدعی حمله به سه نفتکش ایرانی شد و این اقدام را واکنشی به آنچه حمله به شناورهای نظامی خود توصیف کرد، دانست. تهران این اقدام را محکوم کرده و وزارت امور خارجه ایران آن را نقض حقوق بینالملل و تهدیدی علیه امنیت کشتیرانی تجاری خواند. جزییات، ترتیب و ابعاد رخدادهای اخیر ازسوی طرفهای درگیر به شکل یکسان روایت نشده، اما اصل افزایش تنش در مسیرهای دریایی منطقه، نگرانیها درباره امنیت عبور و مرور کشتیها، تجارت و انتقال انرژی را تشدید کرده است.
براساس بیانیه نیروی دریایی سپاه پاسداران، حمله امریکا به نفتکشهای ایرانی در صبح شنبه ۱۴ شهریور با واکنش ایران روبهرو شد و سه نفتکش در مسیرهایی که ایران آنها را غیرمجاز اعلام کرده بود، همراه با سه شناور وابسته به امریکا در مناطق دیگر هدف قرار گرفتند. در همین راستا سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اعلام کرد که نیروی هوافضا با چند فروند موشک بالستیک، ناو هواپیمابر و یک ناوشکن ارتش متجاوز امریکا که برای کشتیهای ایرانی مزاحمت ایجاد کرده و در محاصره دریایی شرکت داشتند را مورد حمله قرار داد. این دو شناور جنگی پس از وارد شدن خسارت و ترس از حمله مجدد، مجبور به فرار از منطقه درگیری شدند. این درحالی است که سنتکام پیشتر مدعی شد سه فروند نفتکش متعلق به ایران را هدف قرار داده است.
در چنین شرایطی، بازتولید گزارههای متعارض طرفین یا ورود به ادعاهای عملیاتی تایید نشده، تصویری روشن از وضعیت نمیدهد؛ آنچه مسلم است، بالا رفتن خطر گسترش ناامنی در یکی از مهمترین آبراههای تجاری جهان است. به باور ناظران تنگه هرمز، به عنوان یکی از گذرگاههای حساس انتقال نفت و کالا، فقط یک موضوع امنیتی در سطح منطقه نیست، چراکه هرگونه اختلال یا افزایش تنش در این مسیر میتواند بر بازار انرژی، تجارت دریایی، هزینههای بیمه و حملونقل و نیز محاسبات اقتصادی کشورها در خلیجفارس و فراتر از آن اثر بگذارد. از همین منظر، پیگیری ثبات و امنیت پایدار در این آبراه، نیازمند پرهیز از اقدامهایی است که به تشدید چرخه تنش منجر میشود و در کنار آن، فعال ماندن کانالهای سیاسی و دیپلماتیک اهمیت مضاعف پیدا میکند.
در همین چارچوب، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران شامگاه شنبه در تماسهای جداگانه با وزیران خارجه ترکیه و عربستانسعودی درباره تحولات منطقهای و آخرین روند تلاشهای دیپلماتیک برای تقویت ثبات در تنگه هرمز گفتوگو کرد.
بیشتر بخوانید:عکس / پست کنایه آمیز ترامپ: خداحافظ خارگ!
این تماسها نشان میدهد که در کنار وضعیت میدانی و فشارهای اقتصادی، تلاش برای حفظ مسیر رایزنی با بازیگران منطقهای همچنان در دستور کار کشورمان قرار دارد؛ مسیری که میتواند برای کاهش سوءبرداشتها، حفظ امنیت کشتیرانی و جلوگیری از فراگیرتر شدن بحران اهمیت داشته باشد. این درحالی است که وزیران امور خارجه مصر و پاکستان در گفتوگویی تلفنی، بر ضرورت ازسرگیری اجرای تفاهمنامه اسلامآباد میان ایران و امریکا و دستیابی به توافقی جامع و پایدار برای پایان دادن به جنگ و جلوگیری از گسترش درگیری در منطقه تاکید کردند.
همزمان، واشنگتن از ۲۴ آگوست کارزار تازهای با عنوان «عملیات طرد اقتصادی» را اعلام کرده؛ برنامهای که هدف اعلامیاش، گسترش فشار بر مسیرهای مالی و تجاری مرتبط با ایران و نیز بازیگران خارجی طرف معامله با ایران است. اقدامهای امریکا تاکنون عمدتا شامل تحریم برخی شرکتها و نهادهای واسطه در کشورهای ثالث، فشار دیپلماتیک بر دولتها برای کاهش ارتباطات مالی با ایران و هدف قرار دادن شماری نهادهای بانکی بوده است. گزارشهای رسانهای امریکایی نشان میدهد که برخلاف توصیفهای اولیه مقامهای واشنگتن، اجرای این برنامه به صورت مرحلهای پیش رفته و بخش مهمی از آن همچنان به همراهی دولتها، سازوکارهای اجرایی و محاسبه هزینههای سیاسی و اقتصادی تحریمهای ثانویه وابسته است.
در این میان، نقش کشورهایی مانند چین و برخی شرکای تجاری و منطقهای ایران، به یکی از گرههای اصلی سیاست جدید امریکا تبدیل شده است. اعمال فشار علیه شرکتها یا موسسات مالی بزرگ در این کشورها میتواند پیامدهایی فراتر از رابطه ایران و امریکا داشته باشد و بر روابط اقتصادی، دیپلماتیک و تجاری واشنگتن با دیگر بازیگران نیز اثر بگذارد. تجربه سالهای گذشته نیز نشان داده که تحریمهای گسترده، علاوه بر ایجاد محدودیت، به گسترش مسیرهای جایگزین تجاری و مالی و افزایش پیچیدگی مبادلات منجر میشوند؛ موضوعی که ارزیابی نتیجه واقعی هر کارزار تحریمی را به دامنه اجرا، همراهی خارجی و هدف سیاسی آن وابسته میکند.