اقتصاد۲۴- دونالد ترامپ، رییسجمهور امریکا، بسیاری از مقامهای دولت خود و متحدانش را با وعده پرداخت ۵ هزار دلار به تمام بزرگسالان امریکایی در صورت حفظ کنترل کنگره توسط جمهوریخواهان غافلگیر کرد. این وعده که با واکنشهای گستردهای روبهرو شد، روز پنجشنبه موجب گشت تا اعضای کابینه رییسجمهوری برای مشخص کردن جزییات طرح درگیر تلاش فوری و فشرده شوند.
در همین راستا خبرگزاری سیانان نوشت: ترامپ این وعده را شامگاه چهارشنبه در جریان سخنرانیاش در کنوانسیون میاندورهای حزب جمهوریخواه مطرح کرد. یکی از مشاوران سیاسی ترامپ به سیانان گفت که او پیش از سخنرانی، این موضوع را تنها با حلقه کوچکی از مشاوران نزدیک سیاسی خود، از جمله جیسون میلر و جیمز بلر، در میان گذاشته بود. در نتیجه، بسیاری از مقامهای دولت برای مدیریت پیامدهای طرحی که هزینه آن میتواند به حدود یک تریلیون دلار برسد، آمادگی نداشتند؛ طرحی که از همان ابتدا به دلیل هزینه هنگفت و تردید درباره امکان اجرای آن با انتقادهای گسترده مواجه شده است.
همزمان چندین قانونگذار جمهوریخواه بلافاصله این ایده را رد کرده و آن را اقدامی نادرست در آستانه انتخابات میاندورهای نوامبر قلمداد کردند؛ طرحی که به گفته منتقدان، تصویب آن در کنگره تقریبا غیرممکن خواهد بود و حتی با بسیاری از اصول اقتصادی سنتی حزب جمهوریخواه در تضاد است. حتی گفته میشود در محل برگزاری کنوانسیون نیز برخی حاضران نسبت به اجرای این ایده تردیدهای جدی داشتند. علاوه بر این و آنگونه که نیویورکتایمز نوشته این وعده باعث نگرانی اقتصاددانان فعال در حزب جمهوریخواه و برخی از متحدان نزدیک ترامپ شد. بعضی از آنها این طرح را تلاشی ضعیف برای خرید حمایت رایدهندگان و حفظ قدرت جمهوریخواهان در کنگره توصیف کردند.
استیون مور، مشاور اقتصادی ترامپ که با این طرح مخالف است، در این رابطه مدعی شد: «این مساله که این ایده، ایده چه کسی بوده، تبدیل به یک معما شده که همه در تلاشند پاسخش را پیدا کنند. مشکل پرداخت چک به مردم این است که چنین کاری در واقع پیامدهای اقتصادی منفی به دنبال دارد». ترامپ در سخنرانی خود جزییات چندانی درباره این طرح ارایه نکرد و تنها گفت که ممکن است منابع مالی آن از درآمد حاصل از تعرفههای وضع شده بر کالاهای خارجی تامین شود. ترامپ پیشتر نیز چندین بار ایده پرداخت «سود سهام» یا مبالغی مستقیم به امریکاییها را مطرح کرده؛ مبالغی که قرار بود از محل درآمدهای تعرفهای یا صرفهجوییهای دولتی تامین شود؛ اما هیچیک از آنها تاکنون عملی نشدهاند. یکی از مقامهای دولت در همین راستا به خبرگزاری آسوشیتدپرس گفت که مقامهای کاخ سفید صبح پنجشنبه تلاش کردند با سرعت جزییات و الزامات اجرایی لازم برای تحقق این وعده جدید و بیسابقه را مشخص کنند. با این حال، برگه اطلاعاتی که بعدها کاخ سفید منتشر کرد نشان داد که این تلاشها همچنان در مرحله ابتدایی قرار دارند.
بیشتر بخوانید:جنگ ایران تا ۲۰۲۹ ادامه پیدا میکند؟ / ترامپ پاسخ داد
این سند هیچ جزییاتی درباره نحوه تامین مالی پرداختها یا منبع دقیق پول مورد نیاز ارایه نکرده است. کاخ سفید در این برگه صرفا اعلام کرد: «همان رهبری که محدودیتهای قدیمی درباره آنچه واشنگتن ممکن میدانست را درهم شکست، اکنون آماده است ۵ هزار دلار را مستقیما در جیب امریکاییها قرار دهد». با این حال در میانه این جدالهای لفظی یکی از مقامهای کاخ سفید این ادعا را که ترامپ دستیارانش را غافلگیر کرده، رد کرد و مدعی شد رییسجمهوری امریکا «در آستانه سخنرانی، این ایده را با مقامهای ارشد دولت مطرح کرده و هیچ غافلگیریای در کار نبود». دیویس اینگل، سخنگوی کاخ سفید نیز در بیانیهای درباره امکان پرداخت ۵ هزار دلار به تمام بزرگسالان امریکایی اظهارنظر نکرد و صرفا گفت: «بدبینها و مخالفان بارها درباره ترامپ دچار اشتباه شدهاند. ترامپ با ادامه حمایت مردم امریکا، همچنان به دنبال تحقق وعدههای واقعی است».
در این میان آنگونه که رسانههای غربی نوشتهاند، وعده ناگهانی و اخیر ترامپ در شرایطی مطرح شده که او برای مقابله با نارضایتی فزاینده رایدهندگان از هزینههای زندگی و سیاستهای اقتصادی دولتش با مشکلاتی جدی روبهرو است. نظرسنجیها طی ماههای گذشته نشان دادهاند که امریکاییها بهشدت از عملکرد رییسجمهور در زمینه تورم ناراضی هستند. در این میان جنگ جاری با ایران نیز شرایط اقتصادی دشوارتر شده را تشدید کرده و در هفتههای اخیر بار دیگر قیمت بنزین و گازوییل افزایش یافته است. همزمان با گردهمایی جمهوریخواهان در دالاس، قیمت نفت در بازارهای جهانی و امریکا از مرز ۱۰۰ دلار به ازای هر بشکه افزایش یافت و قیمت متوسط هر گالن گازوییل نیز روز پنجشنبه رکورد ۵.۹۸ دلار را از آن خود کرد.
ترامپ بارها نگرانیهای مربوط به هزینههای زندگی را کم اهمیت جلوه داده است. او شامگاه چهارشنبه نیز این مساله را موضوعی دانست که دموکراتها برای آسیب زدن به موقعیت سیاسیاش بزرگنمایی کردهاند و مدعی شد امریکا در حال تجربه «موفقترین دو سال مالی» است. با این حال، دولت در هفتههای اخیر بهطور فزایندهای تلاش کرده اقداماتی را برجسته کند که هدفشان کاهش برخی هزینههای روزمره، از جمله قیمت گوشت چرخکرده و برخی داروها، عنوان شده؛ کنشی که میتوان آن را نشانهای ضمنی از نگرانی دولت درباره تاثیر مشکلات اقتصادی بر موقعیت جمهوریخواهان دانست. از منظری دیگر طرح جدید ترامپ با موانع جدی روبهرو است؛ واقعیتی که باعث شده حتی برخی متحدانش نیز آن را صرفا یک تاکتیک سیاسی بدانند. جو لونسدیل، یکی از حامیان مالی حزب جمهوریخواه و فردی نزدیک به دونالد ترامپ جونیور، شامگاه چهارشنبه در شبکه اجتماعی «ایکس» نوشت: «برای ثبت در تاریخ میگویم که من کاملا طرفدار پیروزی در انتخابات میاندورهای هستم و از بسیاری از اقدامات این دولت حمایت میکنم، اما بهشدت با رشوههای عوامفریبانه و نمایشهای سیاسی مخالفم». لونسدیل در حاشیه نشست تبلیغاتی، همراه با ترامپ جونیور و چند جمهوریخواه سرشناس دیگر، میزبان مراسم بزرگ جمعآوری کمک مالی بود.
جمهوریخواهان در کنگره برای اجرای این طرح باید قانونی را تدوین و تصویب کنند که پرداخت بیش از یک تریلیون دلار را مجاز کند. بر اساس دادههای دفتر بودجه کنگره، این رقم بیش از نیمی از کل هزینهای است که دولت امریکا در سال مالی ۲۰۲۵ صرف تمام مخارج اختیاری خود کرده است. اگرچه برخی قانونگذاران بلافاصله از این ایده حمایت کردند - از جمله برنی مورنو، سناتور جمهوریخواه از ایالت اوهایو، که وعده داده تا ماه نوامبر پیشنویس یک لایحه را آماده کند-، اما رهبران جمهوریخواه کنگره از این پیشنهاد غافلگیر شدند و به گفته یک منبع آگاه، پیش از آن هیچ گفتوگویی درباره چنین طرحی انجام نداده بودند.
این در حالی است که رییسجمهوری امریکا در مصاحبهای با شبکه فاکسنیوز که روز پنجشنبه پخش شد، ظاهرا پذیرفت که برای اجرای این طرح به تایید کنگره نیاز دارد و دموکراتها را به دلیل جلوگیری از اجرای سریعتر وعدهاش مقصر دانست. اما او سپس در مصاحبهای با سیبیاسنیوز موضع متفاوتی اتخاذ کرد و گفت اگر لازم باشد جمهوریخواهان این کار را انجام خواهند داد، ولی خودش معتقد است که میتواند این پرداختها را بدون اقدام کنگره نیز انجام دهد. اجرای این طرح منوط به آن است که حزب جمهوریخواه کنترل مجلس نمایندگان و سنا را حفظ کند؛ نتیجهای که با توجه به روند نظرسنجیها و سابقه تاریخی انتخابات میاندورهای، چندان محتمل به نظر نمیرسد.
علاوه بر موانع سیاسی، نگرانیهای اقتصادی متعددی نیز وجود دارد که احتمالا باعث میشود این طرح چیزی بیش از یک وعده انتخاباتی باقی نماند. بر اساس دستکم دو برآورد، طرح ترامپ میتواند حفرهای حدود ۱.۲ تریلیون دلاری در بودجه فدرال ایجاد کند؛ آن هم در شرایطی که دولت امریکا با افزایش سریع بدهی عمومی مواجه است. درآمد حاصل از تعرفهها نیز به اندازهای نیست تا مفاد این وعده را محقق کند. بر اساس برآورد بنیاد مالیاتی، تعرفههای جدید در سال ۲۰۲۷ به میزانی خواهد بود که از آن برای پرداخت حدود یکدهم هزینه کل طرح استفاده شود.
در این میان یکی از گروههای ناظر بر بودجه فدرال نیز این طرح را «از نظر مالی خطرناک، از نظر اقتصادی معکوس و غیرجدی» توصیف کرد. مایا مکگینس، رییس کمیته مسوولیتپذیری بودجه فدرال، گفت: «این طرح سیاسی خام و نپخته همهچیز را بدتر خواهد کرد؛ کسری بودجه را منفجر میکند، به تورم دامن میزند و هزینه استقراض در سراسر اقتصاد را بیش از پیش افزایش میدهد».
این پیشنهاد ترامپ در شرایطی مطرح شده که بدهی امریکا همچنان در حال افزایش است. بدهی فدرال این کشور نیز در اواسط ماه اوت به رکورد ۴۰ تریلیون دلار رسید؛ رکوردی نگرانکننده که پیامدهای آن برای شهروندان، کسبوکارها و دولت امریکا میتواند سالها ادامه داشته باشد. این در حالی است که حتی بدون اجرای پرداختهای پیشنهادی ترامپ، پیشبینی میشود دولت فدرال در سال مالی ۲۰۲۷ - که از اول اکتبر آغاز میشود- با کسری بودجه نزدیک به ۱.۹ تریلیون دلار مواجه شود.