اقتصاد۲۴- شهریور که میرسد، برای بسیاری از خانوادهها برنامه ریزی برای یک خرید بزرگ شروع میشود؛ خریدی که در ظاهر با یک کیف و چند دفتر آغاز میشود، اما وقتی همه نیازهای واقعی یک دانشآموز کنار هم قرار میگیرد، تبدیل به یک صورتحساب چند میلیون تومانی میشود.
برای اندازهگیری دقیقتر، به جای بررسی چند قلم محدود، یک «سبد حداقلی، اما واقعی دانشآموزی» تعریف کردهایم؛ سبدی که شامل اقلامی است که یک دانشآموز ابتدایی یا متوسطه اول معمولاً برای شروع سال تحصیلی نیاز دارد: «کیف، جامدادی، دفتر، نوشتافزار، لباس فرم، کفش مدرسه، کتاب درسی و خوراک مدرسه در ماه اول.»
در این محاسبه فرض شده خانواده دنبال خرید لوکس نیست، اما ارزانترین خرید ممکن را هم انجام نمیدهد. یعنی یک سبد «اقتصادی متوسط» که بتواند یک سال تحصیلی را پوشش دهد.
قیمتهای بازار نشان میدهد امروز دیگر خرید مدرسه فقط دفتر و مداد نیست؛ یک کوله معمولی میتواند چند میلیون تومان قیمت داشته باشد و جامدادی، نوشتافزار جانبی، ماژیک، غلطگیر، پوشه و اقلام کوچک نیز بخش قابل توجهی از هزینه را تشکیل میدهند. برخی برآوردهای بازار برای یک سبد متوسط لوازم مدرسه به حدود ۱۵ میلیون تومان رسیده است.
در میان اقلام مدرسه، دفتر یکی از مهمترین موتورهای افزایش هزینه است. خانوادهای که سال گذشته برای ۱۲ دفتر معمولی حدود چند صد هزار تومان پرداخت میکرد، امسال برای همان تعداد دفتر با قیمتهای جدید باید چند برابر هزینه کند.
برای نمونه، برخی گزارشهای بازار قیمت دفتر ۱۰۰ برگ را در محدوده چند صد هزار تومان اعلام کردهاند و تنها همین قلم برای یک دانشآموز میتواند بخش بزرگی از هزینه نوشتافزار را تشکیل دهد.
در کنار دفتر، اقلامی که معمولاً در محاسبات ساده حذف میشوند نیز مهم هستند: چند خودکار اضافه برای طول سال، پاککنهای مصرفی، تراش، جامدادی و وسایل نقاشی. حذف این اقلام باعث میشود هزینه واقعی مدرسه کمتر از واقعیت نشان داده شود.
برای جلوگیری از اختلاف مدل مدارس، یک دست لباس فرم متوسط در نظر گرفته شده است. البته در بازار اختلاف زیادی وجود دارد و برخی مدارس یا شهرها نرخهای متفاوتی دارند. در بعضی مناطق نیز نرخ فرم مدرسه بهصورت رسمی اعلام میشود و مدارس موظف به رعایت سقف قیمت هستند.
در بسیاری از گزارشها، کیف و نوشتافزار محاسبه میشود، اما کفش نادیده گرفته میشود؛ در حالی که برای بسیاری از خانوادهها خرید یک کفش مناسب مدرسه یکی از هزینههای قطعی مهر است.
برای این گزارش یک کفش ساده و بادوام دانشآموزی در نظر گرفته شده است:
مهر ۱۴۰۴: حدود ۸۰۰ هزار تومان
مهر ۱۴۰۵: حدود ۲ میلیون تومان
یعنی حتی انتخاب اقتصادی کفش نیز نسبت به سال گذشته فشار بیشتری به بودجه خانواده وارد میکند. گزارشهای بازار کفش مدرسه نیز از حرکت بیشتر خانوادهها به سمت مدلهای اقتصادی به دلیل افزایش قیمتها خبر دادهاند.
خوراکی را به جای کل سال، فقط برای ۳۰ روز اول مدرسه محاسبه کردهایم؛ چون هدف، اندازهگیری فشار مالی شروع مهر است.
فرض روزانه:
یک شیر کوچک
یک کیک یا خوراکی ساده
یک واحد میوه
هزینه تقریبی سبد خرید خوراکی مهرماه
بیشتر بخوانید:مهر گران شد؛ گرانی لوازمالتحریر و شهریه مدارس، زنگ خطر ترک تحصیل را به صدا درآورد
بررسیها نیز نشان میدهد فقط یک میانوعده ساده مانند شیر و کیک میتواند روزانه نزدیک ۱۰۰ هزار تومان هزینه داشته باشد.
صورتحساب واقعی خانواده در شروع مهر
اگر خریدهای اصلی مدرسه و خوراک ماه اول را کنار هم قرار دهیم:
این محاسبات برای یک خانواده با یک دانشآموز انجام شده است، اما حتی همین یک نفر هم نشان میدهد هزینه شروع سال تحصیلی تا چه اندازه میتواند بودجه خانوار را تحت فشار قرار دهد. در شرایطی که تنها یکی از والدین شاغل باشد، هزینه حدود ۲۰ میلیون تومانی آمادهسازی دانشآموز برای مهر میتواند از کل درآمد ماهانه همان فرد بیشتر شود؛ یعنی خانواده برای تأمین فقط هزینههای اولیه مدرسه، باید معادل بیش از یک ماه حداقل حقوق یک نفر را کنار بگذارد.
حتی در خانوادههایی که هر دو والد شاغل هستند، این رقم همچنان معادل بخش قابل توجهی از درآمد ماهانه یکی از والدین است و میتواند تمام حقوق یک نفر را درگیر کند. این در حالی است که هزینههای دیگری مانند سرویس مدرسه، لباسهای تکمیلی، کلاسهای آموزشی، تغذیه روزانه ادامه سال، فعالیتهای فوقبرنامه و هزینههای پیشبینینشده در طول سال تحصیلی هنوز به این سبد اضافه نشدهاند.
به این ترتیب، خریدهای مهر دیگر صرفاً یک هزینه فصلی و محدود نیست؛ بلکه برای بسیاری از خانوادهها به یک تصمیم جدی اقتصادی تبدیل شده است؛ تصمیمی که باید میان آن و سایر هزینههای ضروری زندگی مانند مسکن، خوراک و درمان تعادل برقرار کنند.
بر اساس این سبد، خانوادهای که برای شروع مدرسه یک دانشآموز در مهر ۱۴۰۴ حدود ۶.۵ میلیون تومان هزینه میکرد، در مهر ۱۴۰۵ باید نزدیک ۲۰ میلیون تومان کنار بگذارد. یعنی هزینه شروع مدرسه در این مدل حدود سه برابر شده است.
اما نکته مهمتر از خود عدد، تغییر ماهیت خرید مدرسه است. چند سال قبل خرید مهر بیشتر حول دفتر، مداد و کیف میچرخید؛ امروز مجموعهای از کالاهای کوچک، اما ضروری، از خودکار و پاککن گرفته تا جامدادی، کفش و خوراک روزانه، به هزینه خانوار اضافه شدهاند.
به همین دلیل، «تورم کیف مدرسه» دیگر فقط تورم یک کالا نیست؛ بلکه تصویری کوچک از افزایش هزینه زندگی خانوار در بخش آموزش است.