اقتصاد۲۴- محمد کبیری مدیرعامل سازمان منطقه آزاد کیش، در نشست معاونین دبیرخانه و مدیران عامل سازمانهای مناطق آزاد و ویژه اقتصادی، با قدردانی از تلاشهای مسئولان کشور برای رسیدن به یک صلح عزتمندانه و همچنین مقاومت ملت ایران، اظهار کرد: امیدواریم با تدابیری که اتخاذ شده، سایه جنگ از کشور دور شود و بتوانیم مسیر توسعه و پیشرفت کشور را با آرامش بیشتری دنبال کنیم.
وی همچنین با تشکر از حضور و پیگیریهای مستمر حسین فروزان، دبیر شورای عالی مناطق آزاد تجاری ـ صنعتی و ویژه اقتصادی، افزود: در این فرصت میخواهم ابتدا نگاهی به تجربه مناطق آزاد در جهان داشته باشیم و ببینیم این مناطق چه دستاوردهایی برای کشورهای خود داشتهاند، چه ویژگیهایی دارند و اگر بخواهیم از این تجربیات و بهترین رویههای جهانی استفاده کنیم، با چه چالشهایی در ایران مواجه هستیم و راهکار اجرایی آن چیست.
کبیری با اشاره به گستردگی مناطق آزاد در جهان تصریح کرد: بیش از ۱۶۹ کشور جهان دارای منطقه آزاد و منطقه ویژه هستند و بیش از ۶ هزار منطقه آزاد و ویژه اقتصادی در دنیا وجود دارد که مجموع صادرات آنها به حدود ۳۵۰۰ میلیارد دلار میرسد. این اعداد نشان میدهد مناطق آزاد در اقتصاد جهانی نقش قابل توجهی دارند.
وی ادامه داد: مناطق آزاد موفق دنیا دارای ویژگیهای مشترک متعددی هستند و حدود ۶۵ ویژگی و شاخصه در این مناطق شناسایی شده است. ما نیز ۵۰ منطقه آزاد برتر جهان را بررسی و ویژگیهای آنها را احصا کردهایم که در میان آنها پنج موضوع بسیار مهم بهعنوان عوامل پیشبرنده توسعه مناطق آزاد و زمینهساز افزایش سهم آنها در اقتصاد ملی کشورها دیده میشود.
مدیرعامل سازمان منطقه آزاد کیش گفت: نخستین ویژگی، معافیتهای مالیاتی، دوم تسهیلات گمرکی، سوم خطوط اعتباری ویژه بانکی و بانکهای اختصاصی، چهارم حمایت از حوزه نوآوری و در نهایت، مهمترین موضوع، استقلال مدیریتی و اختیاراتی است که در بسیاری از مناطق آزاد موفق جهان وجود دارد.
وی افزود: اتفاقاً قانونگذار ما نیز در ماده ۶۵ چنین اختیاراتی را برای مناطق آزاد در نظر گرفته است، اما این ماده بهصورت کامل اجرا نمیشود. در بسیاری از مناطق آزاد دنیا ابتدا زیرساختهای درمانی، آموزشی و سایر زیرساختهای عمومی ایجاد شده و سپس نظام رگولاتوری و قوانین متمایز از سرزمین اصلی در این مناطق جاری شده است.
کبیری با اشاره به تجربه منطقه آزاد شنژن چین اظهار کرد: شنژن تنها حدود دو صدم درصد از مساحت چین را دربرمیگیرد و حدود یکسیام جمعیت این کشور را در خود جای داده، اما ارزش صادرات آن به حدود ۳۸۳ میلیارد دلار میرسد که حدود ۱۰ درصد صادرات چین است.
وی خاطرنشان کرد: ویژگی مهم مناطق آزاد در دنیا این است که بهعنوان سندباکسهای حکمرانی عمل میکنند. در این مناطق بیش از هزار اقدام اصلاحی در حوزه حکمرانی به اجرا درآمده و از میان این اقدامات، دولت مرکزی چین ۱۶۴ مورد را که موفق بوده و قابلیت تعمیم به سرزمین اصلی داشته، به کل کشور منتقل کرده است. مناطق آزاد میتوانند محل آزمون سیاستهای جدید در حوزههایی مانند انرژی و حکمرانی باشند.
مدیرعامل سازمان منطقه آزاد کیش در ادامه به تجربه مناطق آزاد امارات متحده عربی و دبی اشاره کرد و گفت: در جنوب ایران، در دبی نیز چندین منطقه آزاد فعال است که از جمله آنها میتوان به جفزا در جبلعلی و مرکز مالی بینالمللی دبی اشاره کرد. جفزا یکی از مهمترین مناطق آزاد لجستیکی در غرب آسیا و مرکز مالی بینالمللی دبی نیز یکی از مهمترین مناطق آزاد مالی خاورمیانه است که بیش از ۲۴۰ میلیارد دلار مدیریت دارایی دارد و طی ۱۰ سال گذشته بیش از ۱۵۰ میلیارد دلار اوراق منتشر کرده است.
کبیری ادامه داد: ویژگی مهم این مناطق نیز سه موضوع است؛ مدیریت و رگولاتوری مستقل، وجود نظام قضایی مستقل و تخصصی و همچنین خطوط اعتباری تخصصی و حمایتی برای مجموعههایی که در این مناطق فعالیت میکنند.
وی با طرح این پرسش که آیا میتوان از تجربه دنیا برای اصلاح وضعیت مناطق آزاد ایران استفاده کرد، گفت: پاسخ قطعاً مثبت است. ماده ۶۵ قانون مناطق آزاد دقیقاً بر مبنای همین تجربه جهانی شکل گرفته، اما متأسفانه این ماده بهصورت کامل اجرا نمیشود.
کبیری تصریح کرد: بیش از نیمی از وقت مدیران مناطق آزاد صرف درگیری و تعامل با دستگاههای دیگر میشود؛ در حالی که این زمان باید صرف کارهای پیشبرنده، توسعهای و انجام مأموریتهای ملی شود. اگر ماده ۶۵ در مناطق آزاد بهصورت مشخص و کامل اجرا شود، بسیاری از چالشهای موجود قابل حل خواهد بود.
مالیات و تأمین اجتماعی؛ فشار بر منابع مناطق آزاد
مدیرعامل سازمان منطقه آزاد کیش یکی از چالشهای اصلی مناطق آزاد را موضوع مالیات و تأمین اجتماعی عنوان کرد و گفت: مناطق آزاد یک ریال بودجه دولتی ندارند و منابع آنها از محل درآمدهای خودشان تأمین میشود. با این حال، از سال ۱۴۰۱ مالیات نیز از مناطق آزاد دریافت میشود.
وی افزود: کسبوکاری که در منطقه آزاد فعالیت میکند، از یک سو باید به دولت مرکزی مالیات پرداخت کند و از سوی دیگر باید عوارضی نیز بپردازد؛ در حالی که فلسفه مناطق آزاد این است که بخشی از منابع ایجادشده در منطقه برای توسعه همان منطقه هزینه شود.
کبیری با اشاره به وضعیت منطقه آزاد کیش اظهار کرد: سال گذشته بیش از ۵ هزار میلیارد تومان از کیش بابت تأمین اجتماعی دریافت شد، در حالی که یک ریال از این منابع در کیش هزینه نشده است. مجموع مالیات و تأمین اجتماعی پرداختی کیش در سال گذشته بیش از ۱۵ هزار میلیارد تومان بوده، در حالی که سهمی که از محل این منابع به منطقه بازگشته، کمتر از ۲۰۰ میلیارد تومان بوده است.
ضرورت ایجاد بانک اختصاصی مناطق آزاد
وی یکی دیگر از مشکلات اساسی مناطق آزاد را نبود بانک اختصاصی دانست و گفت: ما بانک اختصاصی نداریم و در جریان جنگ بیشتر متوجه شدم که چه جفای بزرگی در حق مناطق آزاد شده است که از چنین ظرفیتی برخوردار نیستند.
مدیرعامل سازمان منطقه آزاد کیش ادامه داد: منابع اعتباری وقتی به استانها میرسد، مناطق آزاد عملاً از آن سهمی دریافت نمیکنند؛ زیرا گفته میشود مناطق آزاد خودشان دارای منابع هستند. در نتیجه، به جای اینکه مناطق آزاد به یک ظرفیت توسعهای تبدیل شوند، در حوزه بانکی و اعتباری با یک روند ضدتوسعهای مواجه شدهاند.
کبیری پیشنهاد کرد: با توجه به اینکه اکنون ۱۹ منطقه آزاد در کشور شکل گرفته است، ایجاد یک بانک اختصاصی برای مناطق آزاد میتواند یکی از راهکارهای مهم برای حل مشکل تأمین مالی این مناطق باشد.
ماده ۶۵ و رفع موانع گمرکی
وی با تأکید بر اهمیت اجرای ماده ۶۵ در حوزه گمرک و تجارت اظهار کرد: یکی از نمونههای عجیب محدودیتهای موجود این است که از بسیاری از نقاط دنیا امکان ارسال مرسوله پستی به تهران وجود دارد، اما از کیش برای ارسال مرسوله به سرزمین اصلی محدودیت وجود دارد.
کبیری گفت: شما میتوانید از واشنگتن و توکیو برای تهران مرسوله پستی ارسال کنید، اما از کیش چنین امکانی با محدودیت مواجه است. حدود ۶ ماه است که این موضوع را در راهروهای دولت پیگیری میکنیم.
درآمد پایدار و پایان نگاه زمینفروشی
مدیرعامل سازمان منطقه آزاد کیش همچنین خصوصیسازی و مدل درآمدی مناطق آزاد را از دیگر مسائل مهم عنوان کرد و گفت: یکی از محورهای درآمدی ما باید سرمایهگذاری شرکتهای سرمایهگذاری و سود حاصل از آن باشد، اما مناطق آزاد متهم به زمینفروشی هستند.
وی افزود: تنها چیزی که میتواند این پارادایم را تغییر دهد و مناطق آزاد را به سمت درآمدهای پایدار ببرد، استفاده از عوارض خرد و سود حاصل از سرمایهگذاری است. اما در این بخش نیز با مشکلاتی مواجه هستیم.
کبیری تصریح کرد: در موضوع عوارض خودرو، سازمان امور مالیاتی ورود کرده و در موضوع سود حاصل از سرمایهگذاری نیز سازمان خصوصیسازی ورود کرده است؛ در حالی که دولت در این سرمایهگذاریها نقشی نداشته است. حتی منابعی که از محل سرمایهگذاری ایجاد میشود، به جای اینکه در خود منطقه برای توسعه مجدد سرمایهگذاری شود، قرار است به خزانه برود.
آمادگی مناطق آزاد برای پذیرش مأموریتهای ملی
وی با تأکید بر اینکه رفع این مشکلات میتواند جایگاه مناطق آزاد را در اقتصاد کشور تغییر دهد، گفت: اگر ابرچالش اجرای ماده ۶۵ حل شود و پنج چالش اصلی مناطق آزاد در حوزههای مختلف برطرف شود، مناطق آزاد ایران میتوانند مانند مناطق آزاد موفق دنیا مأموریتهای ملی بر عهده بگیرند.
کبیری ادامه داد: ما میتوانیم در حوزه تأمین مالی، لجستیک و اقتصاد دیجیتال مأموریتهای بزرگی برای کشور انجام دهیم. کشور به حدود ۳۰۰ میلیارد دلار تأمین مالی نیاز دارد و اگر قرار باشد این رقم با بهترین عملکرد و با الگوبرداری از نمونههایی مانند دیآیافسی و شنژن تأمین شود، ممکن است دههها زمان ببرد؛ بنابراین مناطق آزاد میتوانند بخشی از این بار را بر عهده بگیرند.
دستاوردهای کیش در شرایط جنگی
مدیرعامل سازمان منطقه آزاد کیش در ادامه با اشاره به عملکرد این منطقه در شرایط جنگی گفت: ما در دو جنگ اخیر تلاش کردیم فعالیتهای خود را متوقف نکنیم. سرمایهگذاری ریلی هفت برابر شده، ناترازی به صفر رسیده، ۱۱ هکتار زمین پس گرفته شده و مشکل بیش از ۱۸ فروند شناور و حدود ۱۰ هزار میلیارد تومان از مشکلات نیز در همین دوره حل شده است.
وی افزود: فرودگاه و بندر کیش نیز در میان این دستاوردها رتبه نخست را کسب کردهاند.
درخواست حمایت فوری از کسبوکارهای کیش
کبیری با اشاره به فشارهای واردشده بر کسبوکارهای جنوب کشور و بهویژه کیش اظهار کرد: من دستبوس تمام کسبوکارهای جنوب ایران، بهخصوص کسبوکارهای کیش هستم. این کسبوکارها ۹ ماه تحت فشار بودهاند و شرایط آنها بهشدت دشوار شده است.
وی ادامه داد: در مقطعی ۸۰ روز پرواز نداشتیم، اما بازاریان حتی یک روز چراغ مغازههای خود را خاموش نکردند؛ با اینکه میدانستند هیچ هواپیمایی در فرودگاه کیش فرود نخواهد آمد.
مدیرعامل سازمان منطقه آزاد کیش افزود: ما جشنواره برگزار کردیم و از روزی که جشنواره را آغاز کردیم تا امروز، رشد گردشگران پنج برابر شده است، اما با وجود همه تلاشها تازه به یکدهم میزان گردشگران سال گذشته رسیدهایم.
کبیری با بیان اینکه تابآوری کسبوکارهای مناطق آزاد جنوبی به مرزهای نگرانکنندهای رسیده است، گفت: این مقاومت ۹ ماهه کسبوکارها باید مورد توجه قرار گیرد تا فشار اقتصادی به یک حادثه ضدامنیتی تبدیل نشود. برخی جزایر تقریباً خالی شدهاند، اما مردم و کسبوکارها همچنان پای کار ایران ایستادهاند.
پیشنهاد تعیین نماینده ویژه رئیسجمهور برای جزایر جنوبی
وی پیشنهاد کرد: در صورت صلاحدید، یک نماینده ویژه رئیسجمهور برای جزایر جنوبی تعیین شود تا مسائل و مشکلات این مناطق را بهصورت ویژه پیگیری کند.
کبیری همچنین خواستار اتخاذ تصمیمهای فوری در حوزه مالیات، تأمین اجتماعی، بانکی و گمرکی شد و گفت: پیشنهاد مشخص ما این است که برای کسبوکارهای آسیبدیده، مالیات و تأمین اجتماعی برای سه ماه دریافت نشود؛ منظور ما بخشودگی نیست، بلکه تعویق پرداخت است تا کسبوکارها بتوانند دوباره روی پای خود بایستند.
وی افزود: بانک مرکزی باید محدودیتهای بانکی را که در برخی استانها برداشته شده، برای مناطق آزاد نیز رفع کند. همچنین در حوزه گمرکی باید اجازه داده شود کالاهایی که در کیش دپو شدهاند، برای مدت مشخصی از منطقه خارج شوند.
کبیری ادامه داد: به دلیل اینکه سال گذشته رکورد گردشگری در کیش شکسته شد، بسیاری از کسبوکارها اقدام به تأمین کالا کردند، اما اکنون این کالاها در کیش دپو شدهاند. حدود چهار ماه است که این موضوع در دولت در حال پیگیری است و حتی اکنون در ستاد بازسازی نیز مطرح شده است.
۱۴۰ هزار میلیارد تومان طرح در کیش
مدیرعامل سازمان منطقه آزاد کیش در پایان با اشاره به ظرفیت سرمایهگذاری موجود در این منطقه گفت: امروز با وجود شرایط جنگی، حدود ۷۰ هزار میلیارد تومان طرح برای افتتاح و ۷۰ هزار میلیارد تومان طرح برای کلنگزنی آماده است؛ یعنی مجموعاً حدود ۱۴۰ هزار میلیارد تومان طرح و سرمایهگذاری در کیش وجود دارد.
وی تأکید کرد: این سرمایهگذاران و کسبوکارها با وجود دو جنگ همچنان ایستادهاند و این یک افتخار است، اما ادامه این مسیر نیازمند حمایت جدی است.
کبیری در پایان گفت: از مسئولان کشور و بهویژه رئیسجمهور و دولت میخواهیم از این مقاومت و ایستادگی کسبوکارها حمایت کنند. ما با وجود همه سختیها عزتمندانه ایستادهایم و انتظار داریم این ظرفیت برای حفظ اشتغال، سرمایهگذاری و توسعه اقتصاد کشور مورد حمایت قرار گیرد.