اقتصاد۲۴ـ پس از دو روز افت سنگین، معاملات بورس تهران امروز دوشنبه ۳۰ شهریور را در حالی آغاز کرد که در نیمه نخست معاملات، شاخص کل ابتدا تا حدود ۴۰ هزار واحد رشد کرد و سپس بخشی از این افزایش را پس داد. در نیم ساعت ابتدایی شاخص حدود ۱۶ هزار واحد بالا رفت و به محدوده ۷.۳ میلیون واحد رسید. در همین مقطع حدود ۶۷ درصد نمادها در محدوده مثبت معامله شدند و ارزش صفهای خرید به حدود ۱۰.۸ هزار میلیارد تومان رسید، در حالی که ارزش صفهای فروش حدود ۱.۴ هزار میلیارد تومان بود.
این بازگشت در شرایطی رخ داد که بازار سهام در دو روز معاملاتی پیش از آن یکی از سنگینترین افتهای شهریور را تجربه کرده بود. شاخص کل در ۲۸ شهریور ۱۰۸ هزار و ۸۹۱ واحد و در ۲۹ شهریور ۱۵۷ هزار و ۲۳۰ واحد افت کرد و در مجموع شاخص طی این دو روز حدود ۲۶۶ هزار واحد، معادل نزدیک به ۳.۵ درصد، کاهش یافت. خروج پول حقیقی نیز در این دو روز به ترتیب حدود ۶.۱ و ۷.۳ هزار میلیارد تومان گزارش شد.
این درحالیست که در لحظه نگارش این خبر شاخص کل با افت ۱۰ هزار و ۳۷۳ واحدی رو به رو شد و به محدود ۷.۲۸ میلیون واحد رسیده است.
نکته مهم این است که این اصلاح پس از یک دوره رشد بسیار سریع رخ داده است. شاخص کل بورس پس از بازگشایی بازار در ۲۹ اردیبهشت ۱۴۰۵ در محدوده ۳.۷ میلیون واحد قرار داشت و پیش از افت دو روز اخیر به سطوح بالاتر از ۷.۵ میلیون واحد رسیده بود؛ بنابراین بازار در فاصله حدود چهار ماه تقریباً دو برابر شده بود و طبیعی بود که بخشی از معاملهگران در سطوح بالای قیمتی اقدام به شناسایی سود کنند. در واقع، افت دو روز اخیر را نمیتوان بهتنهایی نشانه تغییر بنیادین روند بازار دانست بلکه بخشی از آن میتواند یک اصلاح پس از رشد پرشتاب باشد.
اعداد مهم معاملات ۲۸ و ۲۹ شهریور نشان میدهد که اصلاح بازار فقط یک افت شاخص ناشی از چند سهم بزرگ نبوده است. در روز نخست، شاخص هموزن نیز حدود ۱.۴۶ درصد کاهش یافت و در روز دوم افت آن به حدود ۲ درصد رسید. به این ترتیب، فشار فروش در بخش قابل توجهی از بازار توزیع شده بود.
بیشتر بخوانید: بورس در سقف؛ چگونه از سهام خود در برابر ریزش محافظت کنیم؟
در ۲۸ شهریور حدود ۶.۱ همت پول حقیقی از بازار سهام خارج شد و روز بعد این رقم به حدود ۷.۳ همت رسید. همزمان سرانه فروش حقیقی در ۲۹ شهریور به شکل محسوسی بالاتر از روز قبل قرار گرفت. در همین روز بخشی از نقدینگی نیز به سمت صندوقهای درآمد ثابت حرکت کرد. اتفاقی که نشان میدهد بخشی از سرمایهگذاران در مواجهه با افزایش ریسکهای سیاسی، موقتاً به سمت داراییهای کمریسکتر رفتهاند؛ بنابراین در کنار شناسایی سود، کاهش ریسکپذیری معاملهگران نیز یکی از عوامل مهم افت دو روزه بوده است.
در روزهای منتهی به این افت، اخبار مربوط به ایران، آمریکا و احتمال تشدید دوباره درگیریها میان دو کشور، ریسک سیاسی بازار را افزایش داده بود. دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، روز پنجشنبه به اکسیوس گفت که در جنگ با ایران به یک مقطع حساس نزدیک شده است که در آن باید درباره ازسرگیری حملات گسترده با هدف پایان دادن به درگیری تصمیم بگیرد.
ترامپ گفت: «یک تصمیم بزرگ پیش رو دارم. آیا میخواهم وارد عمل شوم و آنها را نابود کنم یا نه؟ تصمیم بزرگی است. هر چیزی ممکن است اتفاق بیفتد.»
باراک راوید خبرنگار اکسیوس درباره اهمیت این موضوع نوشت: «اگرچه ترامپ پیش از این نیز تهدیدهای مشابهی مطرح کرده بود، اظهارات جدید او در آستانه دیدار برنامهریزیشده روز سهشنبه با رهبران شش کشور حوزه خلیج فارس مطرح شده است. قرار است ترامپ در حاشیه نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد در نیویورک با رهبران عربستان سعودی، امارات متحده عربی، قطر، بحرین، کویت و عمان دیدار کند.»
همین ریسک سیاسی را باید مهمترین محرک بازار در دو روز ریزشی ۲۸ و ۲۹ شهریور ارزیابی کرد.
البته ترامپ روز گذشته در گفتوگو با فاکسنیوز اعلام کرد که در مورد ایران وارد مرحله «تصمیمگیری» شده و از وقوع «اتفاقات بسیار بزرگ» سخن گفت. همزمان ترامپ اعلام کرد که برای دیدار با مسعود پزشکیان در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل آمادگی دارد. همین خبر شاید پالس مثبتی بود که توانست بازار بورس را از ادامه روند منفی منصرف کند.
رشد بورس در ماههای گذشته تا حد زیادی در محیطی اتفاق افتاده که تورم و انتظارات تورمی بالا بوده و نرخ ارز نیز افزایش یافته است. این شرایط از طریق افزایش ارزش ریالی داراییها و درآمد شرکتها، بهویژه در صنایع صادراتمحور، میتواند از قیمت سهام حمایت کند.
با این حال، انتظارات تورمی زمانی میتواند موتور ادامه رشد بورس باشد که قیمت سهام هنوز فاصله معناداری با چشمانداز سودآوری شرکتها داشته باشد. بعد از رشد نزدیک به ۱۰۰ درصدی شاخص از زمان بازگشایی، بخشی از این انتظارات در قیمتها منعکس شده بود. در نتیجه، بازار در سطوح بالاتر نسبت به اخبار منفی سیاسی و خروج نقدینگی حساستر شد.
بازار امروز نشان داد که ریسک سیاسی همچنان یکی از مهمترین متغیرهای تعیینکننده رفتار معاملهگران است. اظهارات ترامپ درباره احتمال دیدار با پزشکیان و همزمان سخنان او درباره «اتفاقات بزرگ» در قبال ایران، بخشی از نگرانیهای ایجادشده در روزهای گذشته را تعدیل کرد و تقاضا در ابتدای معاملات افزایش یافت.
با این حال، بازگشت شاخص در نیمه نخست معاملات و کاهش شدت منفی شدن بازار را نمیتوان بهتنهایی به معنای پایان اصلاح بازار سهام دانست. آنچه در معاملات دو روز گذشته رخ داد، حاصل همزمانی یک اصلاح طبیعی پس از رشد بسیار سریع، شناسایی سود، خروج سنگین پول حقیقی و افزایش ریسک سیاسی بود و رفتار امروز نشان میدهد که با کاهش ریسکهای سیاسی، همان نقدینگی میتواند بار دیگر به بازار سهام بازگردد.