اقتصاد۲۴- تشدید محدودیت‌های حمل‌ونقل و افزایش هزینه‌های تجارت خارجی، تنها مسیر ورود کالا به ایران را تغییر نمی‌دهد؛ این تحولات می‌تواند قیمت تمام‌شده واردات را نیز افزایش دهد و جایگاه تأمین‌کنندگان خارجی را در بازار ایران دستخوش تغییر کند. در این میان، کالاهای چینی که بخشی از مزیت رقابتی آنها به قیمت پایین وابسته است، ممکن است با فشار بیشتری مواجه شوند.
محمدرضا مودودی، رییس سابق سازمان توسعه تجارت در بخشی از گفت‌و‌گو با اقتصادنیوز، با اشاره به تفاوت ساختار هزینه حمل کالاهای مختلف، توضیح می‌دهد که اثر افزایش کرایه حمل به نسبت ارزش محموله بستگی دارد و نمی‌توان درباره تمام کالاهای وارداتی از چین حکم یکسانی صادر کرد.
بر اساس مثال ارائه‌شده از سوی او، اگر ارزش یک کانتینر کالا ۵۰ هزار دلار باشد، افزایش هزینه حمل از ۳ هزار دلار به ۱۲ هزار دلار، سهم حمل از ارزش محموله را از ۶ درصد به ۲۴ درصد می‌رساند. در چنین شرایطی، هزینه حمل افزایش قابل‌توجهی پیدا می‌کند، اما ممکن است کالا همچنان در بازار ایران رقابتی باقی بماند وضعیت برای کالاهای کم‌ارزش‌تر متفاوت است. اگر ارزش محموله ۲۰ هزار دلار باشد، با افزایش کرایه حمل از ۳ هزار دلار به ۱۲ هزار دلار، سهم هزینه حمل از ۱۵ درصد به ۶۰ درصد ارزش کالا می‌رسد. به این ترتیب، بخش بزرگی از ارزش محموله صرف جابه‌جایی آن می‌شود و مزیت قیمتی کالای وارداتی می‌تواند از بین برود.
به اعتقاد مودودی، پیامد افزایش هزینه‌های لجستیکی برای همه گروه‌های کالایی یکسان نیست. ماشین‌آلات و قطعاتی که جایگزین نزدیک ندارند، احتمال بیشتری برای حفظ جایگاه خود در بازار ایران دارند؛ زیرا خریدار ممکن است ناچار به تأمین آنها از همان مبدأ باشد. در مقابل، کالاهای حجیم و کم‌ارزش بیشتر در معرض از دست دادن مزیت قیمتی قرار می‌گیرند. در این گروه، افزایش هزینه حمل می‌تواند تأمین کالا از کشور‌های همسایه، به‌ویژه ترکیه، را از نظر اقتصادی جذاب‌تر کند.
بیشتر بخوانید:تجارت خارجی ایران در تنگنای تحریم؛ واردات گران شد، صادرات ارزان
وی معتقد است: این تغییر احتمالی فقط به رقابت میان واردکنندگان محدود نمی‌شود. افزایش قیمت تمام‌شده کالای وارداتی می‌تواند بر هزینه تأمین مواد اولیه و تجهیزات بنگاه‌ها نیز اثر بگذارد؛ هرچند میزان انتقال این هزینه به قیمت مصرف‌کننده به نوع کالا، شرایط بازار و امکان جایگزینی آن بستگی دارد.
وی تاکید می‌کند: افزایش هزینه حمل کالاهای حجیم می‌تواند فرصتی برای تقویت تولید داخلی این گروه از محصولات فراهم کند. همچنین، مناطق آزاد مرزی و پایانه‌های تجاری می‌توانند با توسعه انبارداری، فرآوری و توزیع منطقه‌ای، سهم بیشتری از ارزش افزوده تجارت را در داخل کشور نگه دارند.
مودودی تاکید می‌کند: با این حال، تحقق این فرصت به ظرفیت تولید داخلی، هزینه تولید، کیفیت محصولات و توان رقابت با کالاهای وارداتی وابسته است. افزایش هزینه واردات به‌تنهایی تضمین نمی‌کند که تولیدکننده داخلی بتواند جای خالی تأمین‌کنندگان خارجی را پر کند.
وی گفت: در مجموع، افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل، بیمه و انتقال پول لزوماً به معنای پایان مزیت قیمتی همه کالاهای چینی نیست؛ اما می‌تواند رقابت‌پذیری کالاهای حجیم و کم‌ارزش را کاهش دهد و در مقابل، جایگاه کالاهای تخصصی و فاقد جایگزین را حفظ کند. در چنین شرایطی، میزان افزایش قیمت تمام‌شده و امکان جایگزینی کالاها تعیین می‌کند که کدام گروه از محصولات چینی همچنان در بازار ایران رقابتی باقی می‌مانند و کدام گروه ممکن است جای خود را به محصولات داخلی یا تأمین‌کنندگان کشور‌های همسایه بدهند.