اقتصاد۲۴- مسعود پزشکیان در اجلاس سران هفدهمین کنفرانس اعضای کنوانسیون تنوع زیستی که در ایروان برگزار شد، گفت: جنگ نه فقط تهدیدی برای انسان‌ها و زیرساخت‌ها، بلکه عامل مستقیم نابودی طبیعت است. جنگ، جنگل‌ها را می‌سوزاند، تالاب‌ها را تخریب می‌کند، خاک و آب را آلوده می‌سازد و گونه‌های جانوری را آواره می‌کند.
رئیس جمهور افزود: همکاری در زمینه‌های زیست‌محیطی پلی میان ملت‌ها است. معتقدیم حفاظت از تنوع زیستی می‌تواند یکی از عرصه‌های مهم «دیپلماسی صلح» باشد. در منطقه‌ای که با بحران‌های امنیتی ناشی از حضور غیرقانونی و توسعه‌طلبانه قدرت‌ها، تغییرات اقلیمی، کمبود آب و تخریب اکوسیستم‌ها مواجه است، همکاری در زمینه محیط‌زیست می‌تواند پلی میان ملت‌ها ایجاد کند. پلی که مسیر را برای دستیابی به صلح و امنیت برای همه، صلح با طبیعت و آینده‌ای با زندگی همسو و هماهنگ با طبیعت هموار می‌سازد.
متن کامل سخنرانی پزشکیان در این اجلاس به شرح زیر است:
«بسم الله الرحمن الرحیم
جناب آقای پاشینیان، جناب آقای دبیر کل.
عالیجنابان؛ روسای محترم دولت‌ها و هیأت‌های نمایندگی.
دبیر اجرایی محترم کنوانسیون تنوع زیستی؛ خانم‌ها و آقایان.
ابتدا مایلم از جناب آقای نیکول پاشینیان، نخست وزیر محترم، دولت و ملت کشور دوست و همسایه جمهوری ارمنستان، برای میزبانی این رویداد مهم و دعوت به عمل آمده، قدردانی کنم.
حضور در جمع خانواده جهانی کنوانسیون تنوع زیستی، که حفاظت از طبیعت را حفاظت از آینده بشریت می‌پندارد، برای اینجانب مایه خرسندی است. امروز در نقطه‌ای از تاریخ ایستاده‌ایم که تنوع زیستی دیگر صرفاً یک موضوع علمی یا زیست‌محیطی نیست؛ بلکه موضوعی مرتبط با صلح و امنیت، سلامت، امنیت غذایی، آبی و عدالت بین‌نسلی برای همه ساکنین زمین است.
جمهوری اسلامی ایران از نخستین کشور‌هایی است که اهمیت حقوقی و بین‌المللی این موضوع را به رسمیت شناخته و به عضویت کنوانسیون تنوع زیستی درآمده است. اما رابطه ایران با تنوع زیستی، به تاریخ عضویت ما در یک کنوانسیون بین‌المللی محدود نمی‌شود.
ایران، با پیشینه‌ای کهن در زندگی‌ای هم سو و هماهنگ با طبیعت و برخورداری از تنوع چشمگیر اکوسیستم‌ها، گونه‌ها و ذخایر ژنتیکی، میراث‌دار سرمایه‌ای ارزشمند و بی‌بدیل است؛ سرمایه‌ای که حاصل میلیون‌ها سال تکامل، پویایی و سازگاری طبیعت بوده و در فرهنگ، آداب و رسوم، معیشت، دانش بومی و هویت تاریخی مردمان این سرزمین نیز بازتاب یافته است.
ایران، به دلیل موقعیت جغرافیایی استثنایی خود در محل تلاقی حوزه‌های زیست جغرافیایی گوناگون قرار گرفته است. از جنگل‌های هیرکانی و ارسباران تا کوهستان‌های زاگرس، از مناطق خشک و بیابانی تا سواحل خلیج فارس، دریای عمان و دریای خزر، که مأمن هزاران گونه گیاهی، جانوری و ذخایر ژنتیکی ارزشمند هستند؛ و پایه و اساس پایداری سرزمین و پشتوانه‌ای استوار برای تأمین آب، غذا، سلامت، امنیت زیستی، تاب‌آوری در برابر مخاطرات طبیعی و ضامن توسعه پایدار کشور به شمار می‌آیند.
در ایران، تنوع زیستی در کنار تنوع اقلیمی و جغرافیایی، با تاریخ و تمدن انسان درآمیخته است. دوستی، احترام و حمایت از طبیعت، بخشی از هویت فرهنگی، دینی و آیینی ایرانیان است و همواره بخشی از زندگی انسان و امانتی برای نسل‌های آینده دانسته شده است. بسیاری از شیوه‌های زندگی، کشاورزی، دامداری، استفاده از گیاهان دارویی و دانش بومی مردم ایران نیز در طول تاریخ بر پایه شناخت و سازگاری با طبیعت شکل گرفته و حاصل هزاران سال تعامل انسان و طبیعت است.
از همین رو، حفاظت از تنوع زیستی برای ایران تنها حفاظت از گونه‌ها و زیستگاه‌های آنها نیست؛ حفاظت از یک میراث طبیعی، فرهنگی و تمدنی است.
در کشور من، با تکیه بر فرهنگ دیرپای احترام به طبیعت و در راستای اهداف و تعهدات ملی و جهانی، سند راهبرد‌ها و برنامه اقدام ملی تنوع زیستی تدوین و تصویب شده است. سازمان حفاظت محیط زیست به عنوان هماهنگ‌کننده ملی تعیین شده؛ و سازوکار مشارکت غیردولتی با اولویت جوامع محلی نیز به تصویب دولت رسیده است. حفاظت از گونه‌های در معرض تهدید و احیای جمعیت‌های آسیب‌پذیر از جمله افزایش مناطق حفاظت‌شده و پایش گونه‌های شاخص حیات وحش از اولویت‌های اساسی است.
خانم‌ها و آقایان.
امروز لازم می‌دانم از موضوعی سخن بگویم که نمی‌توان آن را در بحث جهانی تنوع زیستی نادیده گرفت.
جنگ.
جنگ تنها انسان‌ها و زیرساخت‌های اقتصادی را هدف قرار نمی‌دهد. جنگ به طبیعت نیز آسیب می‌زند؛ جنگل‌ها را می‌سوزاند؛ تالاب‌ها را تخریب می‌کند؛ خاک را آلوده می‌سازد؛ منابع آب را تهدید می‌کند؛ زیستگاه‌ها را از میان می‌برد؛ گونه‌های جانوری را آواره می‌کند؛ و مواد شیمیایی و فلزات سنگین را وارد چرخه‌های طبیعی می‌کند. آثار جنگ بر محیط زیست می‌تواند تا سال‌ها پس از پایان مخاصمات ماندگار باشد.
امروز دیگر جامعه بین‌المللی به خوبی می‌داند که تخریب محیط زیست در مخاصمات مسلحانه، یک پیامد فرعی و بی‌اهمیت جنگ نیست. این آسیب‌ها مستقیماً با امنیت و رفاه نسل‌های آینده ارتباط دارد.
در منطقه ما، و از جمله در ایران، آثار زیست‌محیطی درگیری‌های نظامی باید با جدیت بیشتری مورد توجه جامعه جهانی قرار گیرد. جنگ تجاوزکارانه‌ای که ایالات متحده و رژیم صهیونیستی در منطقه ما به راه انداخته‌اند، با آسیب به تأسیسات صنعتی و انرژی، آتش‌سوزی‌ها، انتشار آلاینده‌ها، آلودگی خاک و آب، موجب تهدید اکوسیستم‌های طبیعی و از بین رفتن زیرساخت‌های حفاظتی شده است که طی سال‌ها تلاش برای حفاظت از تنوع زیستی فراهم شده است.
این امر تنها مسئله‌ای داخلی یا محدود به مرز‌های سیاسی یک کشور نیست. طبیعت، مرز سیاسی نمی‌شناسد؛ گسترش آلودگی‌های آب، خاک و هوا نیز در پشت مرز‌ها متوقف نمی‌شود. از این رو، آسیب‌های ناشی از جنگ نیز، مسائلی با ماهیت جهانی هستند و به راه‌حل‌های بین‌المللی نیاز دارند.
آثار جنگ بر اکوسیستم‌ها ممکن است سال‌ها و حتی نسل‌ها باقی بماند و تا کیلومتر‌ها فراتر را تحت تأثیر قرار دهد. یک شاهد مثال، حجم نابودی‌های رقم خورده در غزه مظلوم است که به گواه کارشناسان، بخش‌هایی از خاک آن تا صد‌ها سال آینده، نمی‌تواند میزبان حیات و چرخه‌های اکولوژیک طبیعی و گیاهی باشد. آنچه در منطقه ما به واسطه جنگ‌های تجاوزکارانه اتفاق افتاده، «اکوساید یا نسل‌کشی زیست‌محیطی» است که باید محکوم شود.
از جامعه بین‌المللی انتظار می‌رود، برای حفاظت از میراث طبیعی و تنوع زیستی، سازوکار‌های مؤثر، شفاف و قابل اجرا ایجاد کند. هیچ کشوری نباید در زمان جنگ، طبیعت را قربانی خاموش و بی‌دفاع بداند.
خانم‌ها و آقایان.
جمهوری اسلامی ایران خود را متعهد به اجرای کنوانسیون تنوع زیستی و اهداف جهانی حفاظت از طبیعت می‌داند. ما در ایران، حفاظت از مناطق طبیعی، تالاب‌ها، جنگل‌ها، مراتع، زیستگاه‌های حیات وحش و ذخایر ژنتیکی را در کنار توسعه پایدار دنبال می‌کنیم. اما باید واقع‌بین و منصف بود. کشوری که همزمان با فشار‌های ناشی از تغییر اقلیم، خشکسالی، کمبود آب، بیابان‌زایی و کاهش منابع طبیعی، از یک سو و آثار تحریم‌های اقتصادی و محدودیت دسترسی به فناوری و منابع مالی از سویی دیگر مواجه است و در دو سال پی‌درپی، هدف جنگ‌های جنایت‌کارانه با استفاده گسترده از سلاح‌های مخرب، ممنوعه و در موارد زیاد با هدف عمدی تخریب محیط زیست، مانند حملات به مخازن سوخت در پایتخت بوده است، برای اجرای برنامه‌های محیط زیستی و جبران خسارات وارده، به همکاری واقعی جامعه جهانی نیاز دارد.
حفاظت از تنوع زیستی بدون تامین منابع مالی کافی، بدون دسترسی عادلانه به دانش و فناوری و ظرفیت سازی، در حد انجام مذاکرات، صدور قطعنامه و تعیین اهداف باقی خواهد ماند.
اگر از کشور‌های در حال توسعه انتظار داریم از جنگل‌ها، تالاب‌ها، گونه‌ها و منابع ژنتیکی خود حفاظت کنند، باید شرایط دسترسی به ابزار‌های لازم برای انجام این مسئولیت را نیز برایشان فراهم کنیم. این همان معنای واقعی عدالت محیط‌زیستی است.
ما معتقدیم منابع مالی تنوع زیستی باید قابل دسترس‌تر، عادلانه‌تر و متناسب با نیاز‌های واقعی کشور‌های در حال توسعه باشد.
همچنین انتقال فناوری‌های نوین، ظرفیت‌سازی، توسعه دانش بومی و مشارکت جوامع محلی باید در کانون توجه اجرای تعهدات کنوانسیون قرار گیرد.
جامعه بین‌المللی باید بپذیرد کشور‌هایی که تحت تحریم‌های اقتصادی هستند و یا در معرض تجاوزات نظامی قرار گرفته‌اند، نباید به تنهایی هزینه‌های زیست‌محیطی تحریم‌ها و یا جنگ‌هایی را که آغازگر آن نبوده‌اند، تحمل کنند.
از این رو، از آژانس‌های سازمان ملل متحد، نهاد‌های مالی بین‌المللی و سازمان‌ها و نهاد‌های ذی‌ربط در حوزه محیط زیست و توسعه پایدار می‌خواهیم: سازوکار‌های بسیج منابع مالی، ارزیابی خسارات زیست‌محیطی، احیای اکوسیستم‌های آسیب‌دیده و حمایت از کشور‌های متأثر برای مقابله با پیامد‌های زیست‌محیطی درگیری‌های مسلحانه را تقویت نمایند.
حضار محترم.
نجات کره زمین و حفاظت از محیط زیست، مستلزم درک و تفاهم مشترک همه ما نسبت به چالش‌های پیش روی بشریت و استفاده مسئولانه از راه حل‌های متنوع است؛ راه‌حل‌هایی که شرایط، اولویت‌ها، ظرفیت‌ها و مسیر‌های متفاوت ملی را مورد توجه قرار می‌دهد و بار مضاعفی را بر دوش کشور‌های در حال توسعه نمی‌گذارد، بلکه امکانات و فرصت‌های لازم را برای آنها فراهم می‌آورد تا ضمن دستیابی به توسعه پایدار، از طبیعت نیز محافظت کنند.
جمهوری اسلامی ایران آمادگی دارد با در اختیار قرار دادن ظرفیت‌های علمی، دانشگاهی و تجربیات خود با دیگر کشورها، در این تلاش مشترک، به‌صورت سازنده با جامعه جهانی همکاری کند.
ما معتقدیم حفاظت از تنوع زیستی می‌تواند یکی از عرصه‌های مهم «دیپلماسی صلح» باشد.
در منطقه‌ای که با بحران‌های امنیتی ناشی از حضور غیرقانونی و توسعه‌طلبانه قدرت‌ها، تغییرات اقلیمی، کمبود آب و تخریب اکوسیستم‌ها مواجه است، همکاری در زمینه محیط‌زیست می‌تواند پلی میان ملت‌ها ایجاد کند. پلی که مسیر را برای دستیابی به صلح و امنیت برای همه، صلح با طبیعت و آینده‌ای با زندگی همسو و هماهنگ با طبیعت هموار می‌سازد.
آینده‌ای به دور از جنگ و کشتار و تخریب که در آن تنوع زیستی بنیانی مشترک برای رفاه و شکوفایی نسل حاضر و نسل‌های آینده باشد.
از توجه شما متشکرم.»