اقتصاد۲۴- دفتر توسعه آموزش رسانه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی از نیمه آبان دوره «روزنامه‌نگاری دیپلماسی» را با تدریس «جلال خوش چهره، روزنامه‌نگار ارشد حوزه بین‌الملل و تحلیلگر مسائل بین‌الملل» برگزار خواهد کرد. پایگاه خبری فردارسانه، پیش از شروع این دوره، در مصاحبه‌ای با جلال خوش چهره، درباره نکات کلیدی در تحلیل سیاسی رسانه‌ها گفت‌و‌گو کرده است.
خوش‌چهره درباره آسیب‌شناسی تحلیل و تفسیر سیاسی در رسانه‌های ایران، با اشاره به دو عارضه اصلی در این حوزه، گفت: گرچه در رسانه‌های کشور شاهد پیشرفت در تفسیر و تحلیل اخبار هستیم، اما با دو عارضه روبه‌رو هستیم. عارضه اول که در اصطلاح سیاسی و تحلیل رسانه‌ای «تحلیل‌های انعکاسی» نامیده می‌شود، یعنی در مواجه با رخدادهای سیاسی چه در داخل، چه در سطح بین‌الملل یا در دیپلماسی روابط خارج دچار نوعی نگاه یک‌سویه به موضوع هستیم که تحلیلگر‌ها با دور شدن از مختصات مربوط به رخدادهای سیاسی و بیشتر تفسیر کردن با نگاه به کشف چرایی و چگونگی یک اتفاق، مطالب خود را تحریر می‌کنند. حتی پیش‌بینی آنها با نگاه به گرایش‌های سیاسی که ابلاغی یا تبلیغی است رخ می‌دهد. همین باعث می‌شود گاه شاهد باشیم که تحلیل‌ها و تفسیرها از توانایی لازم برای پیش‌بینی منطقی و واقعی رخدادهای سیاسی برخوردار نیستند.
وی با تشریح عارضه دوم تحلیل‌های سیاسی در رسانه‌های ایران تصریح کرد: مشکل دوم بیشتر این است که گاه با تحلیل‌ها و تفسیرهایی روبه‌رو هستیم که ناشی از کم‌اطلاعی نویسندگان، مفسران و تحلیلگران است؛ افراد مربوطه نه با تاریخ روابط بین‌الملل آشنا هستند و نه با مختصات سیاست خارجی و مفاهیم مربوط به آن را می‌دانند. به همین دلیل، برخوردشان با پدیده‌ها آنی است، نه با نگاه به گذشته و پیشینه یک اتفاق، و در واقع مطالب نمی‌تواند بین آنچه جریان دارد و آنچه قرار است جریان پیدا کند ارتباط برقرار کند، به همین دلیل گاهی خواندن این تحلیل ها نتیجه مشخصی ندارد.
سه نکته کلیدی در تحلیل سیاسی
خوش‌چهره با تاکید بر سه نکته کلیدی در تحلیل سیاسی تاکید کرد: در تحلیل یا تفسیر سیاسی باید مراقب سه نکته باشیم؛ آنچه که هست، آنچه می‌تواند باشد و آنچه باید باشد. اگر تحلیل دچار عارضه انعکاسی شود، قاعدتا تحلیلگر در توصیف وقایع دچار تحریف می‌شود یا خودسانسوری می‌کند یا واقعیت را به شکل دیگری واقع‌سازی می‌کند.
او ادامه داد: «آنچه می‌تواند باشد» ممکن است برای مفسر یا تحلیلگر به لحاظ ارزشی، اعتقادی و گرایش‌های سیاسی قابل قبول نباشد و همین بر نوع تحلیل و تفسیر تاثیر می‌گذارد. «آنچه باید باشد» یعنی جنبه تجویزی در نظر گرفته شود و اگر دچار گرایش‌های انعکاسی باشیم، ممکن است بستر تحلیل را بر اساس عناصر اشتباه انتخاب کرده باشیم و نتایج و تجویزهای‌مان نیز دچار اشتباه یا تحریف شود.
این تحلیلگر سیاسی با ابراز خوش‌بینی نسبت به رشد رسانه‌ها تصریح کرد: علی‌رغم عارضه انعکاسی که در تحلیل و تفسیرهای داخلی و بین‌المللی وجود دارد، معتقدم رشد خوبی در سال‌های اخیر داشته‌ایم. در کنار چنین تفسیرها و تحلیل‌های انتزاعی، تفسیرهای واقعی‌تری هم داریم که قابل تحمل است و نشان می‌دهد بدنه رسانه‌ای ما توانمندتر شده، به‌ویژه که متکی به دانستن زبان دوم است.
تکیه تفسیرها و تحلیل‌ها به اتفاقات آنی
خوش‌چهره با اشاره به آسیب‌های موجود در برخی تحلیل‌ها افزود: در بعضی از تفسیرها و تحلیل‌ها، اتفاقات آنی دیده می‌شود که بدون نگاه به پیشینه و تجربه‌های تاریخی رویداد است. حتی وقتی تحلیل‌های تطبیقی ارائه می‌شود، به دو عنصر زمان و عنصر شرایط باید توجه داشت، زیرا بی‌توجه به این دو عامل سیاست تطبیقی را معمولاً دچار مشکل می‌کند. نکته بعدی اینکه برخی تفسیرها و تحلیل‌ها متاسفانه بیشتر درگیر شعارها و رجزخوانی‌های سیاسی هستند که در شرایط جنگی یا بحران و منازعه معمول است، اما وقتی در قامت یک تحلیلگر یا مفسر قرار می‌گیرید، نباید خیلی درگیر چنین موضوعی شوید.
وی با تاکید بر اهمیت دانش تاریخی برای تحلیلگر سیاسی خاطرنشان کرد: من معتقدم وقتی قرار است تحلیل سیاسی کنید، به‌ویژه در حوزه بین‌الملل، قاعدتاً باید تاریخ سیاست جهان و روابط بین‌الملل را بشناسید و حداقل تاریخ معاصر را بدانید و از وقایعی که به هم پیوند خورده‌اند اطلاع داشته باشید. برای نمونه، چیزی به نام «وابستگی متقابل» وجود دارد که شاید در خیلی از رسانه‌های داخلی ما واژه منفوری باشد، در حالی که اتفاقاً مورد مهمی در ایجاد ثبات، صلح و آرامش در صحنه بین‌الملل است. وابستگی متقابل به معنای زیر سؤال رفتن استقلال نیست. باید سابقه تاریخی‌اش شناخته شود که به چه دلیل به این موضوع فکر می‌کنیم.
منبع: فردا رسانه