اقتصاد۲۴- صرفه‌جویی به مصرف دارو رسید، گروهی از بیماران تلاش دارند در وضعیت کمبود داروهای روانپزشکی و گرانی، از مصرف داروهای خود کم کنند تا شاید هزینه‌ی کمتری برای درمان بپردازند، وضعیتی که رئیس انجمن علمی روانپزشکان ایران درباره آن ابراز نگرانی می‌کند، سید وحید شریعت معتقد است این اقدام سبب‌ساز بدتر شدن بیماری و افزایش نیاز بیماران به تخت‌های بستری می‌شود، آن‌هم در وضعیتی که بیمارستان‌ها با کمبود تخت‌های روانپزشکی مواجه هستند.
شریعت می‌گوید که تعدادی از داروهای روانپزشکی در کشور از مرز کمیاب عبور کرده‌اند و حالا نایاب شده‌اند، به گفته او در چنین وضعیتی «به‌زودی و در ماه‌های آینده یک حجم زیادی از افراد بیماری‌شان عود خواهد کرد» و روند درمان برای‌شان سخت و پیچیده خواهد شد.
متن کامل گفت‌و‌گو با سید وحید شریعت در ادامه آمده است.
مهم‌ترین‌های گفت‌و‌گو:
داروهای تزریقی روانپزشکی که پیش‌تر در دسترس بودند، اکنون عملاً پیدا نمی‌شوند.
قطع یا کاهش مصرف داروها در ماه‌های آینده به عود بیماری تعداد زیادی از بیماران منجر می‌شود.
کمبود تخت‌های روانپزشکی می‌تواند با افزایش نیاز بیماران به بستری، بحران تازه‌ای در نظام درمان ایجاد کند.
فشار‌های اقتصادی باعث شده بیماران مراجعه به روانپزشک را به تعویق بیندازند یا مصرف داروهای خود را کاهش دهند.
تاب‌آوری نمی‌تواند جایگزین درمان بیماران مبتلا به اختلالات روانپزشکی شود.
دارو گران است بیماران صرفه‌جویی می‌کنند؛ توان مردم برای مراجعه به پزشک کم شده / موج بستری بیماران روانپزشکی در راه است، اما تخت بیمارستانی نداریم
*مدتی قبل انجمن روانپزشکان ایران نامه‌ای منتشر کرد خطاب به سازمان غذا و دارو درباره کمبود داروهای روانپزشکی، الان شرایط چه‌طور است، آیا ترتیب اثری داده شده و وضعیت دارو بهتر شده است؟
اینکه ترتیب اثر داده شده باشد را نمی‌دانم، ولی می‌دانم که اوضاع خیلی بدتر شده، یعنی تعداد اقلامی که دچار کمبود شده‌اند بیشتر شده است.
*به‌طور مشخص در کدام داروها شاهد کمبود هستیم؟
بوسپیرون (Buspirone) داروی ضد اضطراب که الان وجود ندارد، کلومیپرامین (Clomipramine) داروی ضد وسواس است که اصلاً گیر نمی‌آید، پرفنازین (Perphenazine)، تیوتیکسن و فلوپنتیکزول (Flupentixol) داروهای ضد روان‌پریشی خوراکی هستند که اصلاً نیستند؛ همچنین نبود داروهای تزریقی یکی از بزرگ‌ترین گرفتاری‌های ما است که الان هیچ‌کدامشان گیر نمی‌آید؛ قبلاً به صورت سنتی دارو‌هایی مثل هالوپریدول، ریسپریدون، فلوپنتیکزول (Flupentixol) و فلوفنازین (Fluphenazine) وجود داشتند، حتی در دوران جنگ، هیچ وقت این‌طور نبود که ما حتی یک دانه‌اش را هم نداشته باشیم، الان متأسفانه حتی یک دانه‌اش هم گیر نمی‌آید.
بیشتر بخوانید:بیماران هموفیلی و تالاسمی در محاصره کمبود و گرانی دارو؛ وعده‌های مسئولان چه شد؟
*این داروها مشابه داخلی دارند؟
غیر از داروهای تزریقی طولانی‌اثر، بقیه‌شان همه داخلی هستند که گیر نمی‌آیند، در واقع مواد اولیه داروها نیست.
*درخصوص کیفیت داروهای موجود چه‌طور، آیا کیفیت داروهای موجود مناسب است؟
بیماران از داروهای بعضی شرکت‌ها شکایت دارند که انگار خیلی تأثیر ندارد، اما الان مسئله این است که گزینه‌های ما برای انتخاب دارو کم شده است، به هرصورت همه افراد که به همه داروها جواب نمی‌دهند؛ بعضی داروها برای گروهی ناسازگارند، بعضی‌ها حساسیت دارند، یا برای بیمار مناسب نیستند.
*نگرانی شما درخصوص تداوم کمبود یا نبود داروها چیست؟
وقتی که تمام داروهای یک خانواده دچار کمبود شده، نتیجه‌اش متأسفانه این خواهد بود که به‌زودی و در ماه‌های آینده یک حجم زیادی از افراد بیماری‌شان عود خواهد کرد، آن‌وقت یک‌دفعه ما با یک حجم خیلی زیادی بیمار مواجه می‌شویم که به بستری نیاز دارند، در صورتی که همین الان هم بخش‌های بستری‌مان پر است و تخت نداریم، با توجه به جمعیت ما در کل کشور سرانه تخت‌ها پایین است و خیلی از افراد جا برای بستری پیدا نمی‌کنند و مجبورند در نوبت بایستند.
می‌خواهم بگویم که این وضعیت به مراتب بدتر خواهد شد، برای اینکه معمولاً زمانی بیماری بدتر می‌شود که افراد داروی خود را قطع می‌کنند، خب الان به دلیل کمبود دارو ما داریم شرایطی را به‌صورت مصنوعی فراهم می‌کنیم که افراد داروی‌شان قطع شود، در چنین شرایطی همه بیمارانی که احتمالاً داروی آنها قطع خواهد شد نیازمند بستری خواهند بود و تخت هم که کم داریم؛ در واقع ما متأسفانه یک بحران خواهیم داشت، همچنین به نظر می‌رسد ذخیره مواد اولیه‌ای هم که در کشور وجود دارد به‌شدت کم شده و ممکن است اوضاع خراب‌تر هم بشود و تعداد اقلام دارویی که الان دچار کمبود هستند افزایش پیدا کند.
*یک مقدار از وضعیت دارو فاصله بگیریم؛ الان کشور به لحاظ مسائل اقتصادی، سیاسی و شرایط جنگی دچار گرفتاری‌هایی است؛ اگر اشتباه نکنم بعد از جنگ ۴۰ روزه با شما گفت‌و‌گو داشتیم و آنجا درباره افزایش بیماری‌های مربوط به حوزه خودتان ابراز نگرانی کردید، الان ماه‌ها از آن گفتگوی ما گذشته، شرایط چطور هست؟
بله، البته آمار و مطالعه دقیقی وجود ندارد، از شرایط و چیز‌هایی که می‌بینیم به نظر می‌رسد این افزایش اتفاق افتاده است. البته از دو جهت نگرانی وجود دارد، یکی تداوم و افزایش فشار استرس و بدتر شدن شرایط اقتصادی، اجتماعی و سیاسی است که سبب افزایش افراد نیازمند به خدمات سلامت روان می‌شود. نکته دوم توان مردم برای مراجعه به پزشک است که به‌نظر می‌رسد به‌شدت کم شده است؛ یعنی افراد اگر قبلاً ماهی یک‌بار می‌توانستند مراجعه کنند، الان دو ماه یک‌بار یا سه ماه یک‌بار مراجعه می‌کنند تا پول کمتری بپردازند؛ نه اینکه نخواهند، بلکه به خاطر اینکه شرایطش را ندارند.
از طرفی گروهی از بیماران به دلیل گرانی، داروهای‌شان را کمتر مصرف می‌کنند، در چنین شرایطی اوضاع بدتر خواهد شد؛ یعنی فردی که قبلاً ماهانه زیر نظر بوده، الان سه ماه یک‌بار زیر نظر است، قبلاً روزی دو تا قرص می‌خورده، الان روزی یک عدد می‌خورد، بنابراین حدسمان این است که متأسفانه شرایط بیماران بدتر هم می‌شود.
*یک ایده‌ای هست به‌نام «تاب‌آوری»؛ گویا انتظار می‌رود که آدم‌ها با این تاب‌آوری بتوانند از سد موانع یا مشکلات عبور کنند، آیا با تاب‌آوری می‌شود این شرایط را مدیریت کرد؟
تاب‌آوری برای آن زمانی است که فرد هنوز دچار بیماری و اختلال نشده و سعی می‌کند که با روش‌های تاب‌آورانه مشکلات را کم کند، نه برای کسی که بیمار شده و الان قرار است درمان بشود. به کسی که الان نیاز به درمان دارد دیگر نمی‌شود گفت برو تاب‌آور باش تا ببینیم چه می‌شود، تاب‌آوری ممکن است برای جمعیت عمومی و کسانی‌که به مرز بیماری وارد نشده‌اند تا حدی جواب دهد، اما وقتی شما تجمع استرس‌ها را دارید عملاً از ظرفیت تاب‌آوری کم می‌شود و ممکن است که به یک جایی برسد که دیگر جواب ندهد؛ نتیجه‌اش این است که افراد ممکن است یک‌سری چیز‌ها و کار‌هایی که قبلاً می‌کردند، مراقبت‌هایی که انجام می‌دادند را رها کنند و به چیز‌هایی مثل مصرف مواد، الکل و مصرف خودسرانه دارو رو بیاورند، در واقع چیزی درست نمی‌شود بلکه فقط بیماری با عوارض بیشتر به تعویق می‌افتد.