اقتصاد۲۴- هر بار که نرخ تتر در چند روز چند هزار تومان جابه‌جا می‌شود، جست‌وجوی «پیش‌بینی قیمت تتر» هم بالا می‌رود. بیشتر کسانی که این عبارت را جست‌وجو می‌کنند دنبال یک عدد هستند: قیمت تتر تا آخر ماه یا تا آخر سال به کجا می‌رسد. مشکل اینجاست که هیچ‌کس این عدد را نمی‌داند و کسی که با اطمینان عددی اعلام می‌کند، یا حدس می‌زند یا دنبال فروختن چیزی است. اما این به آن معنا نیست که پیش‌بینی قیمت تتر کار بی‌فایده‌ای است. نرخ تتر از عامل‌های مشخصی تأثیر می‌گیرد و بعضی از این عامل‌ها پیش از تغییر نرخ، خودشان را نشان می‌دهند. کسی که این نشانه‌ها را بشناسد، عدد آینده را نمی‌داند، اما غافلگیر هم نمی‌شود.
دوره‌های اخیر نشان داده‌اند این غافلگیری چقدر می‌تواند پرهزینه باشد. طبق داده‌هایی که در صفحه‌ی قیمت لحظه‌ای تتر در بیت‌پین ثبت شده، نرخ تتر در یک ماه منتهی به ۶ آبان ۱۴۰۵ حدود ۱۰ درصد و در سه ماه منتهی به همین تاریخ حدود ۵۳ درصد بالا رفته است. کسی که سه ماه پیش منتظر بود قیمت پایین‌تر بیاید، حالا برای همان مقدار تتر بیش از نصف مبلغ اولیه را اضافه می‌پردازد. برعکسش هم بارها اتفاق افتاده و کسانی که در اوج یک موج هیجانی خریده‌اند، تا مدت‌ها زیر قیمت خرید خود مانده‌اند. هیچ‌کدام از این دو گروه لزوما اشتباه تحلیلی نکرده‌اند. هر دو گروه نشانه‌هایی را ندیده‌اند که پیش از حرکت بازار در دسترس بود.
قیمت تتر به تومان از دو جزء ساخته می‌شود. جزء اول ارزش خود تتر به دلار است که تقریبا همیشه حدود یک دلار می‌ماند و در عمل تغییری ایجاد نمی‌کند. جزء دوم نرخ دلار به تومان است و تقریبا همه‌ی حرکت قیمت تتر از همین جزء می‌آید. پس پیش‌بینی قیمت تتر در اصل یعنی پیش‌بینی نرخ ارز در ایران، و نرخ ارز در اقتصاد ایران بیش از هر چیز به انتظارات وابسته است. خبر یک مذاکره، تصمیم یک نهاد پولی یا حتی شایعه‌ای درباره‌ی محدودیت‌های تازه، می‌تواند در چند ساعت نرخ را جابه‌جا کند و هیچ مدلی نمی‌تواند زمان و جهت این خبرها را از قبل بداند.
نکته‌ی دیگری هم پیش‌بینی را سخت‌تر می‌کند. بازار تتر هیچ‌وقت تعطیل نیست و در ساعت‌هایی که بازار ارز بسته است، تنها جایی است که واکنش به خبرها بلافاصله در قیمت دیده می‌شود. به همین دلیل نرخ تتر گاهی از دلار جلو می‌افتد و گاهی بیش از اندازه واکنش نشان می‌دهد و بعد عقب‌نشینی می‌کند. در این ساعت‌ها حجم معاملات هم کمتر از روزهای عادی است و سفارش‌های نسبتا کوچک می‌توانند قیمت را بیشتر از حد معمول جابه‌جا کنند. برای همین بخشی از جهش‌ها و افت‌های تعطیلات در اولین روز کاری، وقتی بازار ارز باز می‌شود و نقدینگی برمی‌گردد، تعدیل می‌شوند. پیش‌بینی قیمت تتر در کوتاه‌مدت بیشتر به خواندن همین واکنش‌ها شبیه است تا محاسبه‌ی یک عدد.
اولین نشانه، جهت انتظارات است. وقتی خبرهای سیاسی و اقتصادی به سمت تنش بیشتر می‌روند، تقاضا برای دارایی‌های دلاری پیش از آنکه نرخ واقعا حرکت کند بالا می‌رود. این تقاضا معمولا اول در حجم معاملات تتر دیده می‌شود. حجم بالا رفته، اما قیمت هنوز تغییر چندانی نکرده است. دنبال کردن خبرها کافی نیست. باید دید بازار چطور آن‌ها را تفسیر می‌کند و حجم معاملات بهترین نشانه‌ی همین تفسیر است. صفحه‌ی بازار تتر در صرافی‌ها حجم معاملات ۲۴ ساعت گذشته را نشان می‌دهد. اگر این عدد را چند روز پشت سر هم یادداشت کنید، خیلی زود می‌فهمید حجم عادی بازار چقدر است و جهشی که دو یا سه برابر حالت عادی باشد، به چشم‌تان می‌آید.
نشانه‌ی دوم، فاصله‌ی میان نرخ تتر و دلار بازار آزاد است. وقتی تتر به‌طور محسوس گران‌تر از دلار معامله می‌شود، یعنی خریداران حاضرند برای دسترسی فوری به دارایی دلاری هزینه‌ی بیشتری بپردازند. این اختلاف معمولا در روزهای نگرانی بازار بیشتر می‌شود و اگر چند روز پایدار بماند، اغلب دلار هم به سمت تتر حرکت می‌کند. عکسش هم صادق است. وقتی تتر ارزان‌تر از دلار معامله شود، فشار فروش در بازار رمزارزها بالاست و این فشار ممکن است به بازار ارز هم برسد. برای دیدن این فاصله لازم نیست ابزار پیچیده‌ای داشته باشید. کافی است نرخ تتر را هر روز در یک ساعت ثابت با نرخ دلار بازار آزاد مقایسه کنید و اختلاف را به درصد بنویسید.
نشانه‌ی سوم، شکاف میان نرخ‌های رسمی و نرخ بازار آزاد است. وقتی این شکاف بزرگ می‌شود، انگیزه برای خرید ارز در بازار آزاد و تتر بیشتر می‌شود و برعکس، نزدیک شدن نرخ‌ها می‌تواند از فشار بکاهد. سیاست‌هایی که دسترسی به ارز رسمی را سخت‌تر یا آسان‌تر می‌کنند، از همین مسیر روی بازار آزاد اثر می‌گذارند. خبر تغییر در این سیاست‌ها معمولا چند روز پیش از اجرا منتشر می‌شود و همین فاصله فرصتی است برای کسی که بازار را دنبال می‌کند.
نشانه‌ی چهارم تقاضای فصلی است. نزدیک شدن به ماه‌هایی که خانواده‌ها برای شهریه‌ی تحصیل در خارج، سفر یا واردات به ارز نیاز دارند، تقاضای ارز را بالا می‌برد. ماه‌های پیش از شروع سال تحصیلی دانشگاه‌های خارجی و هفته‌های پیش از تعطیلات نوروز، نمونه‌های آشنای این تقاضا هستند. این الگو هر سال کمابیش تکرار می‌شود، هرچند شدتش به شرایط کلی اقتصاد بستگی دارد و در سال‌هایی که انتظارات تورمی بالاست، اثر فصلی زیر سایه‌ی عامل‌های بزرگ‌تر کم‌رنگ می‌شود.
نشانه‌ی پنجم رفتار بازار در روزهای تعطیل است. چون تتر تنها بازار ارزی است که در تعطیلات هم باز است، حرکت آن در این روزها اغلب پیش‌نمایشی از اولین روز کاری بعدی است. اگر تتر در یک تعطیلی چند روزه به‌طور پیوسته بالا برود، احتمال اینکه بازار ارز هم با شکافی رو به بالا باز شود زیاد است. البته این قاعده همیشه درست درنمی‌آید و گاهی واکنش‌های تعطیلات در اولین روز کاری اصلاح می‌شوند. ارزش این نشانه در تأیید شدنش با نشانه‌های دیگر است.
کسی که تتر را برای یک خرج مشخص دلاری می‌خرد، مثلا شهریه یا هزینه‌ی سفر، دلیلی ندارد تمام پولش را بر اساس پیش‌بینی جابه‌جا کند. منطقی‌تر این است که خرید را در چند نوبت انجام دهد و با نزدیک شدن به زمان خرج، سهم بیشتری را تبدیل کند. این روش ریسک خرید در بدترین روز را کم می‌کند و نیازی هم به حدس زدن ندارد. کسی که تتر را به‌عنوان بخشی از پس‌انداز نگه می‌دارد، بیشتر از قیمت روزانه باید به افق زمانی‌اش فکر کند. نوسان‌های چندروزه برای پس‌اندازی که قرار است چند سال بماند، اهمیت کمتری دارد.
اشتباه رایج دیگر، خرید بر اساس شایعه است. وقتی خبر یا شایعه‌ای در شبکه‌های اجتماعی پخش می‌شود، معمولا بخش بزرگی از اثرش تا زمانی که به گوش خریدار خرد برسد در قیمت لحاظ شده است. خرید در این نقطه یعنی پیوستن به بازار در اوج هیجان. کسانی که در این لحظه‌ها می‌فروشند، اغلب همان‌هایی هستند که زودتر خبر را شنیده و زودتر خریده‌اند. اگر نشانه‌های بالا را دنبال می‌کنید، آن‌ها را برای تصمیم‌گیری درباره‌ی زمان و مقدار خرید به کار ببرید، نه برای اینکه کل پول را با یک حدس به بازار بیاورید.
هزینه‌های معامله را هم نباید فراموش کرد. در روزهای پرنوسان، فاصله‌ی قیمت خرید و فروش تتر در صرافی‌ها بیشتر می‌شود و کسی که با سفارش بازار و در اوج هیجان می‌خرد، علاوه بر قیمت بالاتر، اسپرد بیشتری هم می‌پردازد. سفارش محدود این هزینه را کنترل می‌کند. قیمت را خودتان تعیین می‌کنید و اگر بازار به آن رسید، سفارش پر می‌شود. اگر هم مبلغ خرید بزرگ است، بهتر است پیش از ثبت سفارش چند ردیف اول سفارش‌های فروش را نگاه کنید تا بدانید با حجم مورد نظرتان، میانگین قیمت پر شدن سفارش چقدر از قیمت نمایش‌داده‌شده فاصله می‌گیرد.
در روزهای پرنوسان، کانال‌ها و صفحه‌هایی که عدد دقیق قیمت تتر در هفته‌ها یا ماه‌های آینده را اعلام می‌کنند، مخاطب زیادی پیدا می‌کنند. چند نشانه کمک می‌کند این پیش‌بینی‌ها را از تحلیل جدی جدا کنید. تحلیل جدی منبع داده‌هایش را می‌گوید، سناریوهای مختلف را کنار هم می‌گذارد و توضیح می‌دهد در چه شرایطی اشتباه از آب درمی‌آید. پیش‌بینی غیرقابل اعتماد معمولا یک عدد قطعی می‌دهد، از کلماتی مثل تضمینی و قطعی استفاده می‌کند و اغلب در پایان، شما را به عضویت در یک کانال پولی یا سیگنال خصوصی دعوت می‌کند. اگر کسی واقعا قیمت فردای تتر را می‌دانست، دلیلی نداشت آن را به دیگران بفروشد.
برای اینکه این‌ها را به کار ببندید، همین امروز دو سطح قیمت برای خودتان تعیین کنید: سطحی که اگر نرخ تتر به آن برسد بخشی از خریدتان را انجام می‌دهید و سطحی که اگر از آن بالاتر برود، خرید را متوقف می‌کنید و منتظر آرام شدن بازار می‌مانید. برای هر دو سطح در صرافی هشدار قیمت بگذارید و تصمیم را همین حالا بنویسید. وقتی هشدار به صدا درمی‌آید، فقط کافی است به همان تصمیمی که با ذهن آرام گرفته‌اید عمل کنید.