اقتصاد۲۴- تزریق ویتامین B۱۲ در برخی مراکز زیبایی و سلامت به‌عنوان راهی برای رفع خستگی و افزایش انرژی تبلیغ می‌شود؛ اما متخصصان تأکید می‌کنند این روش عمدتاً برای افرادی مؤثر است که واقعاً با کمبود این ویتامین مواجه هستند.
ویتامین B۱۲ برای حفظ سلامت بدن ضروری است و کمبود آن می‌تواند باعث خستگی شدید و مشکلات دیگری شود. با این حال، بیشتر افراد به اندازه کافی از این ویتامین دریافت می‌کنند و مصرف مقادیر بیشتر آن، در افرادی که کمبود ندارند، الزاماً باعث افزایش انرژی نمی‌شود.
در سال‌های اخیر برخی مراکز زیبایی و سلامت، تزریق ویتامین B۱۲ را به‌عنوان روشی برای مقابله با خستگی تبلیغ کرده‌اند. در این مراکز گفته می‌شود تزریق این ویتامین می‌تواند ظرف یک یا دو روز احساس انرژی بیشتری ایجاد کند و به همین دلیل، تزریق دوره‌ای آن به مشتریان پیشنهاد می‌شود.
ویتامین B۱۲ به‌طور طبیعی در مواد غذایی حیوانی مانند گوشت، ماهی، تخم‌مرغ و لبنیات وجود دارد و به برخی غلات صبحانه و محصولات غذایی غنی‌شده نیز اضافه می‌شود.
این ویتامین در تولید گلبول‌های قرمز خون و DNA نقش دارد و برای عملکرد صحیح دستگاه عصبی ضروری است. همچنین در تبدیل مواد غذایی به انرژی مشارکت می‌کند؛ موضوعی که یکی از دلایل شهرت آن به‌عنوان ویتامین انرژی‌زا است.
آندریا دین، متخصص خون در مرکز پزشکی دانشگاه لویولا در شیکاگو، می‌گوید کمبود ویتامین B۱۲ می‌تواند به کم‌خونی، مشکلات حافظه، افسردگی و خستگی منجر شود. در موارد شدیدتر نیز ممکن است فرد دچار بی‌حسی و گزگز در دست‌ها و پا‌ها شود.
دریافت مواد غذایی حاوی ویتامین B۱۲ به‌تنهایی تضمین نمی‌کند که بدن بتواند مقدار کافی از آن را جذب کند. برای جذب این ویتامین، معده باید اسید کافی و پروتئینی به نام فاکتور داخلی تولید کند.
برخی افراد با وجود داشتن رژیم غذایی متعادل، به دلیل مشکلاتی مانند التهاب معده یا کم‌خونی پرنیشیوز دچار کمبود B۱۲ می‌شوند. در کم‌خونی پرنیشیوز، یک بیماری خودایمنی باعث اختلال در تولید فاکتور داخلی در معده می‌شود.
بر اساس آمار‌های مورد اشاره در گزارش، حدود ۴ درصد بزرگسالان آمریکایی سطح پایینی از ویتامین B۱۲ دارند و این کمبود در افراد بالای ۶۰ سال شایع‌تر است.
افرادی که جراحی کاهش وزن یا جراحی معده انجام داده‌اند، مبتلایان به بیماری‌های گوارشی مانند سلیاک و کرون و کسانی که مصرف الکل بالایی دارند نیز بیشتر در معرض کمبود این ویتامین قرار می‌گیرند.
مصرف طولانی‌مدت داروی متفورمین برای دیابت یا داروهای کاهنده اسید معده نیز می‌تواند سطح B۱۲ را کاهش دهد. گیاه‌خواران و به‌ویژه افرادی که هیچ محصول حیوانی مصرف نمی‌کنند، در صورت استفاده نکردن از مواد غذایی غنی‌شده یا مکمل‌ها ممکن است با کمبود این ویتامین مواجه شوند.
به گفته متخصصان، اگر خستگی و کندی ذهنی ناشی از کمبود ویتامین B۱۲ باشد، درمان این کمبود می‌تواند سطح انرژی فرد را به حالت طبیعی بازگرداند. اما اگر میزان این ویتامین در بدن کافی باشد، دریافت مقدار بیشتر آن باعث کاهش خستگی یا بهبود عملکرد ورزشی نخواهد شد.
دین برای توضیح این موضوع، وضعیت بدن را به باک بنزین خودرو تشبیه می‌کند: وقتی باک از قبل پر است، اضافه کردن بنزین بیشتر باعث نمی‌شود خودرو سریع‌تر حرکت کند.
این متخصص همچنین احتمال می‌دهد بخشی از افرادی که پس از تزریق B۱۲ احساس انرژی بیشتری می‌کنند، تحت تأثیر اثر دارونما باشند. او در این‌باره می‌گوید: «می‌دانیم بخشی از این موضوع صرفاً ذهنی است.»
گاردین در گزارش خود به جنبه تجاری این تزریق‌ها نیز اشاره می‌کند. بر اساس اطلاعات منتشرشده در این گزارش، هزینه تهیه هر دوز تزریقی برای یک مرکز معمولی در آمریکا کمتر از یک دلار است، در حالی که این مراکز هر تزریق را با قیمت ۲۵ تا ۷۵ دلار به مشتریان عرضه می‌کنند.
ویتامین B۱۲ حتی در مقادیر بالا معمولاً خطر مسمومیت قابل‌توجهی ندارد؛ زیرا بدن مقدار اضافی آن را دفع می‌کند. با این حال، تزریق این ویتامین برای افرادی که سطح طبیعی B۱۲ دارند، احتمالاً ارزش هزینه‌ای را که برای آن پرداخت می‌کنند، ندارد.
خستگی مداوم همیشه به کمبود ویتامین B۱۲ مربوط نیست. کم‌خوابی، کاهش هورمون تیروئید و کمبود آهن نیز می‌توانند باعث احساس خستگی شوند.
دین در این‌باره تأکید می‌کند: «مسئله فقط B۱۲ نیست.» به همین دلیل، افرادی که بیشتر اوقات احساس خستگی دارند، بهتر است برای شناسایی علت اصلی به پزشک مراجعه کنند.
اندازه‌گیری سطح ویتامین B۱۲ با یک آزمایش خون ساده امکان‌پذیر است؛ اما تفسیر نتیجه آزمایش همیشه آسان نیست و ممکن است فرد با وجود قرار گرفتن نتیجه در محدوده ظاهراً طبیعی، همچنان دچار کمبود باشد.
بسیاری از آزمایشگاه‌ها سطح کمتر از ۲۰۰ یا ۲۵۰ پیکوگرم در میلی‌لیتر را پایین در نظر می‌گیرند. با این حال، دین سطح کمتر از ۴۰۰ پیکوگرم در میلی‌لیتر را نیز در افراد مورد بررسی برای درمان در نظر می‌گیرد.
برای افرادی که نتیجه آزمایش آنها در محدوده مرزی قرار دارد و هم‌زمان علائم کمبود را نشان می‌دهند، پزشکان ممکن است دو آزمایش دیگر به نام‌های متیل‌مالونیک اسید و هموسیستئین درخواست کنند تا تشخیص دقیق‌تری داشته باشند.
در صورت پایین بودن سطح B۱۲، پزشک باید علت کمبود را نیز بررسی کند؛ زیرا دلیل بروز آن در انتخاب روش درمان اهمیت دارد. در برخی موارد، بررسی سوابق پزشکی کافی است و در موارد دیگر احتمال کم‌خونی پرنیشیوز نیز بررسی می‌شود.
کمبود ویتامین B۱۲ را می‌توان با قرص یا تزریق درمان کرد. در روش تزریقی، ویتامین مستقیماً وارد عضله یا زیر پوست می‌شود و مسیر جذب از دستگاه گوارش را دور می‌زند.
تزریق معمولاً برای افرادی که کمبود شدید دارند، دچار علائم عصبی هستند یا به بیماری‌هایی مانند کم‌خونی پرنیشیوز مبتلا هستند و در جذب این ویتامین مشکل دارند، گزینه مناسب‌تری است.
دین درباره بیمارانی که علائم عصبی دارند، می‌گوید: «در چنین شرایطی نباید سهل‌انگاری کرد.»
با این حال، برای بسیاری از افراد مصرف قرص نیز به اندازه تزریق مؤثر است. دوز‌های بالای خوراکی ویتامین B۱۲ می‌توانند سطح این ویتامین در خون را تقریباً به اندازه تزریق افزایش دهند و در عین حال هزینه کمتری داشته باشند.