اقتصاد۲۴- کارشناس صنعت برق با تاکید بر ضرورت افزایش راندمان نیروگاههای موجود، تکمیل نیروگاههای سیکل ترکیبی، توسعه انرژیهای تجدیدپذیر همراه با ذخیرهسازی و اصلاح الگوی مصرف گفت: حل ریشهای ناترازی انرژی نیازمند سرمایهگذاری، بهرهوری و برنامهریزی بلندمدت است و تامین انرژی صنایع باید از یک نگرانی تکرارشونده به امکانی قابل برنامهریزی تبدیل شود.
فخراله مولایی اظهار داشت: مساله انرژی ایران فقط کمبود تولید نیست، بلکه موضوع چگونگی تولید، بهرهوری، تنوع منابع و نحوه رساندن انرژی مطمئن به مصرفکننده است.
وی ادامه داد: در زمینه ناترازی انرژی و نحوه مدیریت آن در شرایط کنونی کشور اعلام کرد: ما باید از یک طرف نیروگاههایی داشته باشیم که از سوخت با راندمان بالاتری استفاده کنند و از سوی دیگر سبد انرژی را متنوع کنیم و همزمان مصرف را به سمت بهرهوری بیشتر سوق دهیم.
وی یادآورشد: در بخش صنعت هم باید تامین انرژی از یک نگرانی تکرارشونده به یک امکان قابل برنامهریزی تبدیل شود.
به عقیده مولایی اقتصاد بدون انرژی پایدار نمیماند و انرژی پایدار هم بدون سرمایهگذاری، بهرهوری و برنامهریزی بلندمدت به دست نمیآید، اگر این سه موضوع را در کنار هم ببینیم میتوانیم بهجای مدیریت هر ساله بحران به سمت حل ریشهای مساله حرکت کنیم.
این کارشناس صنعت برق به راهکارهای افزایش راندمان نیروگاههای حرارتی اشاره کرد و گفت: افزایش راندمان نیروگاههای موجود، تکمیل سیکلهای ترکیبی، توسعه انرژیهای تجدیدپذیر همراه با ذخیرهسازی و اصلاح الگوی مصرف چهار پایه اصلی راهبرد انرژی کشور است که هیچیک از این چهار محور بهتنهایی کافی نیست.
وی اظهارکرد: نیروگاه حرارتی برای تولید برق، سوخت مصرف میکند، اما همه انرژی موجود در آن سوخت به برق تبدیل نمیشود، بلکه بخشی از انرژی به شکل گرما از دست میرود؛ هنر مهندسی این است که تا جایی که از نظر فنی و اقتصادی امکان دارد این اتلاف را کم کنیم و از هر واحد سوخت برق بیشتری بگیریم.
مولایی دستیابی به چنین بازدهی را نیازمند اجرای چند برنامه همزمان دانست و خاطرنشان کرد: نخست باید نیروگاههایی که تجهیزات فرسوده دارند، بر اساس اهمیت و میزان افت عملکردشان اولویتبندی شوند؛ توربین، بویلر، کندانسور، سامانه خنککاری و تجهیزات جانبی هرکدام میتوانند بر راندمان نهایی اثر بگذارند.
این کارشناس انرژی اضافه کرد: همزمان باید به خاطر داشت که تعمیرات نباید فقط واکنشی باشد، یعنی نباید منتظر از کار افتادن تجهیزات ماند و بعد به فکر تعمیر آن افتاد بلکه باید با پایش وضعیت آنها، تحلیل دادهها و تشخیص زودهنگام نشانههای افت عملکرد به سمت تعمیرات پیشبینانه رفت.
وی اقدام ضروری همزمان سوم را تکمیل سیکل ترکیبی برشمرد و ادامه داد: یکی از مهمترین فرصتهای بهبود بهرهوری در صنعت برق همین تکمیل سیکل ترکیبی است، در نیروگاه گازی مقدار قابلتوجهی انرژی در گازهای خروجی توربین باقی میماند اگر این گرما را در یک بویلر بازیاب برای تولید بخار به کار بگیریم و بخار تولیدشده را به توربین بخار بدهیم میتوانیم بدون مصرف سوخت بیشتر برق بیشتری تولید کنیم.
مولایی با بیان اینکه یک نسخه واحد برای افزایش راندمان تمامی نیروگاهها پاسخگو نیست، اذعان داشت: لازم است برای هر نیروگاه تراز انرژی و هزینه سرمایهگذاری بهصورت جداگانه بررسی شود.
بیشتر بخوانید:برق کارخانههای سیمان محدود میشود؟
این کارشناس صنعت برق با اشاره به نتایج یک گزارش پژوهشی درباره صنعت برق ایران، میانگین راندمان نیروگاههای حرارتی را در سال ۱۴۰۲ حدود ۳۹.۳۴ درصد و راندمان نیروگاههای سیکل ترکیبی را نزدیک به ۴۶ درصد اعلام کرد و یادآورشد: همان گزارش به هدف بیش از ۵۵ درصد در قانون مانعزدایی از توسعه صنعت برق اشاره میکند، و این اعداد نشان میدهند که برای ارتقای بهرهوری هنوز باید روی فناوری نوسازی و تکمیل سیکلها کار کنیم.
وی تاکید کرد: افزایش تولید برق فقط به معنای ساخت نیروگاه بیشتر نیست، گاه به معنای گرفتن برق بیشتر از همان سوختی است که امروز مصرف میکنیم و این کار علاوه بر آنکه هزینه سوخت را کاهش میدهد، فشار بر منابع گاز را نیز کمتر میکند و میتواند به کاهش آلایندگی به ازای هر واحد برق تولیدشده نیز منجر شود.
این کارشناس صنعت برق با اشاره به نتایج یک گزارش پژوهشی درباره صنعت برق ایران، میانگین راندمان نیروگاههای حرارتی را در سال ۱۴۰۲ حدود ۳۹.۳۴ درصد و راندمان نیروگاههای سیکل ترکیبی را نزدیک به ۴۶ درصد اعلام کرد
مولایی یکی از اشتباهات رایج در مواجهه با ناترازی انرژی را نگاه به موضوع از سمت تولید برق دانست و تاکید کرد: پرسش اصلی صنعت این است که برق در چه زمانی، با چه میزان پایداری و با چه قابلیتی به واحد تولیدی میرسد که بتوان با اتکا بر آن خط تولید را پایدار نگاه داشت.
این کارشناس صنعت برق با طرح مثالی از یک واحد تولیدی فولاد، پتروشیمی و سیمان توضیح داد: برق برای این واحدها بخشی از فرآیند تولید است و قطع آن در یک ساعت فقط به معنای از دست رفتن همان یک ساعت نیست؛ توقف کوره، بههمخوردن برنامه تولید، آسیب به تجهیزات، افزایش ضایعات و تاخیر در تحویل سفارشها میتوانند هزینه به مراتب بیشتری ایجاد کنند. از این رو، به جای نگاه مقطعی باید به دنبال تضمین تداوم تولید بود.
وی سه مسیر را برای تداوم خط تولید صنایع در شرایط ناترازی برق معرفی و اعلام کرد: مسیر نخست، تامین برق پایدار برای صنایع راهبردی و دارای فرآیند پیوسته است؛ باید مشخص شود کدام صنایع در صورت توقف بیشترین خسارت را به اقتصاد وارد میکنند و کدام واحدها امکان جابهجایی زمان تولید دارند.
به گفته مولایی، اولویتبندی باید شفاف، از پیش اعلامشده و مبتنی بر پیامدهای واقعی توقف باشد، نه اینکه کارخانه در لحظه آخر از برنامه قطع برق مطلع شود.
این کارشناس مسیر دوم را حرکت به سمت خودتامینی انرژی خواند و گفت: صنایع بزرگ باید متناسب با مصرف و اهمیت فعالیتشان برای تولید برق مورد نیاز خود سرمایهگذاری کنند.
وی هشدار داد که نباید هزینه تامین انرژی را بهگونهای بر دوش صنعت گذاشت که منابع لازم برای نوسازی خط تولید و افزایش بهرهوری از بین برود، خودتامینی باید به افزایش امنیت تولید منجر شود، نه اینکه یک بحران را با هزینهای تازه به بنگاه منتقل کند.
مولایی مسیر سوم را مدیریت هوشمند مصرف معرفی و اضافه کرد: انتقال بخشی از فعالیتهای انرژیبر به ساعتهای کمبار و استفاده از سامانههای ذخیرهسازی و مدیریت بار میتواند برای صنایع در این شرایط وضعیت بهتری را رقم بزند.
کارشناس صنعت برق اظهارکرد: در نیروگاه گازی، توربین با استفاده از انرژی حاصل از احتراق ژنراتور به حرکت در میآید، اما گازهای خروجی توربین هنوز دمای بالایی دارند و بخشی از انرژی سوخت همراه همین گازها از نیروگاه خارج میشود.
وی افزود: برای استفاده از این انرژی باقیمانده باید یک مرحله دیگر به فرآیند تولید اضافه میکنیم؛ گازهای داغ را وارد بویلر بازیاب و آب را به بخار تبدیل کنیم تا بخار توربین بخار را به حرکت درآورد؛ در نتیجه از یک مقدار سوخت، در ۲ مرحله برق تولید میشود.
به عقیده مولایی، وقتی کشور از یک سو به افزایش تولید برق نیاز دارد و از سوی دیگر با محدودیت منابع انرژی و فشار بر شبکه گاز روبهرو است، هر فناوریای که بتواند از سوخت موجود برق بیشتری تولید کند از منظر اقتصادی و امنیت انرژی اهمیت دارد.
این کارشناس صنعت برق ارتقای توربینهای گازی، بهبود سامانههای خنککاری و کاهش افت عملکرد تجهیزات را نیز در کنار تکمیل سیکلها مهم دانست و تاکید کرد: گاهی یک پروژه بزرگ جدید در اولویت قرار میگیرد، در حالی که مجموعهای از اصلاحات کوچکتر در چند نیروگاه میتواند نتایج سریعتری داشته باشد.
وی ادامه داد: هر تصمیمی که بتواند بیشترین برق قابل اتکا را با کمترین هزینه و در کوتاهترین زمان منطقی به شبکه اضافه کند باید در دستور کار قرار گیرد.
به گفته مولایی در شرایط محدودیت انرژی، تکمیل سیکل ترکیبی فقط یک انتخاب فنی نیست، بلکه راهی برای افزایش بهرهوری سرمایهگذاریهای قبلی و استفاده بهتر از منابع موجود است؛ بهویژه در کشوری که گاز هم خوراک صنایع است، هم سوخت نیروگاهها و هم نیاز اصلی بخش خانگی.
این کارشناس انرژی با اشاره به وابستگی بالای سبد سوخت کشور به گاز طبیعی، انتقاد منتقدان نسبت به این وابستگی را به جا دانست و گفت: این انتقاد به معنای کنار گذاشتن گاز از سبد انرژی نیست، چرا که یکی از مزیتهای مهم انرژی ایران محسوب میشود، اما مساله اینجاست که ما نباید همه برنامهریزی انرژی خودمان را به یک حامل انرژی گره بزنیم.
وی یادآورشد: گاز در زمستان با افزایش مصرف خانگی و تجاری تحت فشار قرار میگیرد و در تابستان با اوج گرفتن مصرف برق نیروگاهها باید سوخت بیشتری دریافت کنند، از سوی دیگر صنایع پتروشیمی، فولاد و دیگر بخشهای صنعتی هم به گاز نیاز دارند، از همین رو وقتی ما چند بخش بزرگ اقتصادمان را به یک منبع مشترک گره میزنیم، اختلال در تامین همان منبع میتواند بهصورت زنجیرهای به همه بخشها منتقل شود و همه بخشها رو مختل کند.
مولایی خاطرنشان کرد: بر اساس دادههای منتشرشده درباره ترکیب تولید برق ایران، سوختهای فسیلی سهم بسیار غالبی در تولید برق دارند و گاز طبیعی مهمترین سوخت این بخش است، در آمار سال ۲۰۲۳ حدود ۷۹ درصد تولید برق ایران از گاز و حدود ۱۵ درصد از نفت تامین شده بود، ارقامی که نشاندهنده تمرکز بالای سبد تولید برق بر سوختهای فسیلی است.
این کارشناس بر لزوم متنوعسازی سبد انرژی تاکید و اعلام کرد: توسعه نیروگاههای خورشیدی و بادی با تکیه بر ظرفیت تابشی و شرایط اقلیمی قابل توجه کشور، توسعه نیروگاههای برقآبی در محدودهای که از نظر منابع آب و ملاحظات زیستمحیطی توجیه داشته باشد و توسعه نیروگاههای هستهای و سایر فناوریهای قابل اتکا؛ در کنار استفاده از ذخیرهسازی انرژی و تقویت شبکه انتقال و توزیع میتواند در کاهش اتکا به گاز موثر و مفید باشد.
وی در پاسخ به این پرسش که آیا نیروگاه خورشیدی بهتنهایی پاسخگوی نیاز کشور است، توضیح داد: انرژی خورشیدی میتواند بخش مهمی از راهحل باشد، اما جایگزین کامل نیروگاههای قابل کنترل نیست، زیرا تولید آن در ساعات تابش متمرکز است و پس از غروب بهشدت کاهش مییابد.
مولایی تصریح کرد: برای اینکه برق خورشیدی بتواند در ساعات شب یا زمان افت تولید هم به مصرفکننده برسد به ذخیرهسازی، شبکه مناسب و منابع مکمل نیاز داریم؛ باد هم به شرایط جوی وابسته است و برقآبی نیز محدودیتهای خودش را دارد پس مساله این نیست که کدام فناوری را انتخاب کنیم و بقیه را کنار بگذاریم؛ موضوع این است که چگونه این منابع را در کنار هم به یک سبد مطمئن تبدیل کنیم.
به گفته این کارشناس، بر اساس آمار ساتبا ظرفیت نیروگاههای تجدیدپذیر و پاک کشور به ۶ هزار و ۱۴ مگاوات رسیده که پنج هزار و ۴۹۱ مگاوات آن خورشیدی و ۳۷۱.۶ مگاوات بادی است، رشد قابل توجهی که در مقایسه با مقیاس کل شبکه و نیاز صنایع، ادامه آن را ضروری میکند.
وی تاکید کرد: اگر مصرف انرژی در ساختمانها، شبکه انتقال و توزیع و تجهیزات صنعتی بهینه شود، بخشی از نیاز به تولید بیشتر کاهش مییابد، زیرا گاهی کمهزینهترین برق، برقی است که به دلیل اصلاح اتلاف یا مصرف غیرضروری مجبور به تولید آن نمیشویم.