اقتصاد۲۴- «علیه» طاقت نیاورد که فقط از کنار دیوار خانه، مخازن آب و منظره تخریب شده آنها را روی بلندیهای بمانی تماشا کند. راه افتاد و به سمت تپه رفت و وقتی از نزدیک، بدنه زخمی مخزن قدیمی و جدید آب را دید، گریه کرد. «با خودم گفتم آخر این چه کاری است؟ و چرا از این جهت خواستند به ما ضربه بزنند.» در یک هفته گذشته و پس از حمله امریکا به دو منبع آبی در سیریک، مردم بمانی و روستاهای اطرف سهمیه بسیار کمتری از آب داشتند و حدودا ۱۵ تا ۱۷ روستا، حتی روستاهایی که تامین آب آنها به این دو منبع ارتباطی نداشت هم تحت تاثیر حملات امریکا به تاسیسات آبی قرار گرفتند و قطعی آب بیشتری را تحمل کردند تا آب به همه مردم منطقه برسد.
بهمن سال ۱۴۰۴ سرانجام پس از سالها انتظار منبع دو هزار متر مکعبی آب مردم شهرستان سیریک در بخش بمانی افتتاح و مشکل چندساله آب مردم چندین روستا در این منطقه را تقریبا حل کرد. تا پیش از آن فقط یک منبع قدیمی ۵۰۰ مترمکعبی داشتند که فعالیت آن از اوایل دهه ۷۰ و نخستینباری که طرح آبرسانی در منطقه اجرا شد، آغاز شده بود ولی همزمان با افزایش جمعیت منطقه تا ۲۰ هزار نفر، آن منبع دیگر جوابگوی نیاز آنها نبود، اما حالا نه تنها همان منبع قدیمی از بین رفته است که بخشی از آن منبع تازه تاسیس هم آسیب دیده.
بیستم خرداد ۱۴۰۵ سحرگاه روزی که دو مخزن آب سیریک روی بلندیهای بمانی هدف حمله امریکا قرار گرفت، مردم هنوز خواب بودند برخی با صدای انفجار از خواب پریدند، اما، چون در آن شبها اغلب سر و صداهای انفجار را از سمت دریا میشنیدند، فکر کردند که امشب هم مانند شبهای دیگر است. صبح به محض اینکه دوباره چشم باز کردند و از تلویزیون خبر را شنیدند که مخازن آب، هدف حمله بوده است هراسان به این فکر کردند که نکند دوباره قطعیهای مکرر آب به زندگیشان برگردد.
از همان زمان تماسها به دهیاری، شورایاری و فرمانداری شروع شد، برخی مخازن آب خانگی را از قبل نگه داشته بودند برخی، اما نه، مخازن را حذف کرده بودند، بنابراین نگرانتر بودند. این دو مخزن بتنی آب آشامیدنی شهر کوهستک و دست کم ۱۰ تا ۱۵ روستای بخش بمانی این شهرستان را تامین میکرد و با این اتفاق حدود ۲۰ هزار نفر در دمای ۴۰ تا ۴۲ درجه شهرستان سیریک حدود ۲۴ ساعت از آب محروم شدند و حالا هیچ تضمینی هم وجود ندارد که در روزهای آینده آب به صورت پایدار به آنها برسد.
به علت شبکه فرسوده آب هیچگاه فشار آب در شهرستان سیریک و بخش بمانی قابل قبول نبوده است و حالا هم اگر فشار آب پایین باشد مردم چندان گلایهای نسبت به آن ندارند، اما اینکه دو تا سه روز بهطور کامل آب قطع باشد آن هم در هوای گرم و شرجی جنوب، غیر قابل تحمل است هر قدر هم که نبود آب در گذشته برای مردم عادی بوده باشد.
حیدرقورچیزاده، رییس شورایاری بخش بمانی که خود شاهد قطعی سه، چهار روزه آب پس از حمله به مخازن بوده روز یکشنبه یعنی چهار روز بعد از حمله از قطعی آب گلایه میکند. او در ابتدای صحبتهای خود به همین موضوع اشاره دارد که حالا حتی روستاهایی که به این منبع مرتبط نبودند هم تحت تاثیر تخریب این مخازن قرار گرفتهاند. این اتفاق به گفته او هم تاثیر مستقیم بر روستاهایی دارد که از این مخزن آبدهی میشدند و هم تاثیر غیر مستقیم بر روستاهایی که ربطی به این مخزن ندارند، اما برای اینکه کمبود آب بقیه روستاها جبران شود آب آنها قطع میشود تا طوری توزیع شود که به بخشهای دیگر منطقه هم برسد.
علیه ذاکری یکی از اهالی بمانی حدود پنج روز بعد از واقعه، هنگام توصیف شرایط آبی سیریک، از سه برهه زمانی یاد میکند؛ دوره پیش از افتتاح منبع دو هزار متر مکعبی، دورهای که این منبع افتتاح شد و روزهای پس از بیستم خرداد که هم منبع قدیمی کاملا از بین رفته و هم نیمی از منبع جدید آسیب دیده است. «قبل از اینکه مخزن جدید دو هزار متر مکعبی در بهمن سال گذشته افتتاح شود آب این منطقه گاهی تا ۱۵ روز هم قطع میشد، حتی در کوهسنگ سابقه ۲۰ روزه قطعی آب هم وجود داشت و مردم بشکههای بزرگتری برای ذخیره آب داشتند. خیلی وحشتناک بود، اما منبع که افتتاح شد قطعی آب دو تا سه روزه شد. الان بعد از حمله و آسیب به مخازن آب، آب روستا به روستا و نوبتی قطع میشود. روز اول، تا شب وصل شد، اما بعد قطع شد تا روز یکشنبه که آب را باز کردند. در واقع مخزن ذخیره آب خانه، به انتها رسیده بود که شبکه آب وصل شد.»
صبح آن روز که «علیه» برای نماز از خواب بیدار شد متوجه قطعی آب شد، خیلی تعجب کرد، چون این چند ماه شرایط کمی بهتر شده بود. علیه رفت کنار بشکه و همانجا وضو گرفت و به این فکر کرد که ساعتی قبل وقتی هنوز نخوابیده بود و صدای کولر و گریههای پسر کوچکش در هم پیچیده شده بود، صداهایی از بیرون شنیده. همسایهها هم هیچ کدام دلیل صدا را نمیدانستند، اما صبح و چند ساعت پس از طلوع خورشید دیگر همه فهمیدند که منابع آب هدف قرار گرفتهاند.
«بعد از روز اول که مدتی آب وصل شد، سه، چهار روز آب نداشتیم. مجبور شدند که شبکه را بهطور مستقیم به چاه اصلی آب وصل کنند، چون باید آن منبعهای آسیب دیده را از مواد منفجر شده خالی کنند، بعد آن را تعمیر یا بازسازی کنند، داخل آن را تمیز کنند و شستوشو بدهند و بعد آب را داخل آن ریخته و آزمایش کنند که اگر سالم بود دوباره به شبکه آبرسانی روستا وصل شود، بنابراین اینطور که از دیگران شنیده، هنوز خیلی کار دارد.»
اهالی روستاهای سیریک اغلب در زمستان مشکل چندانی برای آب ندارند، چرا که بشکههای آب برای آنها در کنار شبکه آبرسانی نقش حمایتی دارد و هوا هم گرم نیست، اما تابستان تا همین سال گذشته با وجود کمبود آب و کاهش بارشها آب، روستا به روستا قطع میشد و روشهای سنتی ذخیره آب برای آنها نقش پر رنگتری داشت. حالا هم ظاهرا بخت با آنها یار نبوده و با اتفاقات اخیر و آسیب به مخازن، مشکلات آبی در تابستان امسال، مانند سالهای گذشته پا برجاست. «مخزن را هم که زدند از بشکههایی که از قبل داشتیم، استفاده کردیم. اگر بشکهها را پر از آب نکنیم دو، سه روزی که قطع میشود گرفتار میشویم، باید قناعت کنیم.»
الهه قورچی زاده، دهیار روستای بمانی با محل اصابت موشکها حدود ۵۰۰ متر فاصله داشته و تاثیر صدا و اتفاقات آن شب را بیشتر حس کرده است. «در همین دوران جنگ صداهای زیادی را میشنیدم و تقریبا عادی شده بود، اما آن شب نزدیک سحر، ساعت حدود۲ صداهای انفجار خیلی شدید بود. بعد که به محل رفتیم و از نزدیک دیدیم. آببان ما میگفت ساعت ۱۰ و ۱۱ در محل هیچ خبری نبوده است، چون هر شب برای سرکشی به آنجا میرفت.»
حالا قسمت بالای آن مخزن ۵۰۰ متر مکعبی که از دههها قبل آب شرب منطقه را تامین میکرد بهطور کامل متلاشی شده و دیوارههای آن به نوعی انگار ترکش خورده و سوراخ سوراخ است. البته مخزن دو هزار متر مکعبی هم آسیب دیده است، اما آنطور که الهه قورچیزاده روز جمعه و دو روز بعد از حمله به «اعتماد» میگوید تنها گوشههایی از آن دچار تخریب شده است. «مردم با من تماس میگرفتند تا بفهمند آیا خبر درست است یا نه؟ به آنها میگفتم صرفهجویی کنند. میترسیدند ده، بیست و حتی ۳۰ روز آب نداشته باشند، اما خدا رو شکر این طور نشد.» در میان صحبتها، صدا قطع و وصل میشود و یک بار هم تماس بهطور کامل از دست میرود و او توضیح میدهد که این شرایط و اختلال در آنتندهی به خاطر تخریب دکل یکی از روستاهای اطراف در جنگ چهل روزه است که هنوز با وجود پیگیریها مشکل آن حل نشده است.
بیشتر بخوانید:پشت پرده بحران آب تهران/ چرا پایتخت با کمبود آب دستوپنجه نرم میکند؟
او روز جمعه و تنها دو روز پس از این حمله توضیح داد: «پیش از افتتاح منبع دو هزار متر مکعبی حدود۷ و گاهی ۱۰روز آب در این منطقه قطع بود، اما با افتتاح آن، این قطعیها کمتر شده بود. آب وصل شده و برای بازدید هم که رفتیم صدای جریان یافتن آب دربخشی از مخزن دو هزار متر مکعبی برای پمپاژ در شبکه آبرسانی را میشنیدیم. سقف مخزن قدیمی البته کامل ریخته بود و میلگردهای آن بیرون زده بود. صحنه بدی بود.» از جاده بمانی که به سمت سیریک بروید میتوانید مخازن آب قدیمی و جدید را با فاصلهای کم روی تپه بمانی ببینید که حالا دور و اطراف آن به شکلی در آمده که انگار زلزله آمده.
دهیار روستای بمانی در تماس بعدی خبرنگار «اعتماد» که صبح روز چهارشنبه ۲۷ خرداد انجام شد، اعلام کرد پس از قطع سه، چهار روزه آب از روز سهشنبه روستاهای بمانی وصل شده و به روال قبل بازگشته است. «آببان ما البته میگفت که وضع روزهای آینده اصلا مشخص نیست، چون تجهیزات مخازن آبی از بین رفته است.»
فاطمه حسنا که ۱۲سال دارد شب حمله به تاسیسات آبی بمانی، صداها را که شنیده با خودش فکر کرده «این تلق و تولوقها برای کارگرانی است که شبها این اطراف کار میکنند و بعد خوابیده»، اما صبح مثل بقیه، خبر را شنیده و با خودش گفته «به ما ضرر زدهاند.» میگوید: «نگران بودیم که آب نباشد، اما مردم ما آگاه بودند که جنگ است و ممکن است آب قطع شود، بنابراین اغلب تانکرها را پر از آب کرده بودند. حالا هم وقتی که آب را وصل میکنند فشار کمی دارد. وصل میکنند که مردم تانکرهایشان را پر کنند.»
دو روز بعد یعنی روز چهارشنبه ۲۷ خرداد، محسن کناری از ساکنان دیگر این منطقه گفت که فشار آب نسبت به روزهای قبل بهتر شده و آنها چندان مشکلی ندارند. او هم به مخازن آب سنتی اشاره کرد و میگفت که شبکه آبرسانی حدود ۵۰ تا ۷۰ درصد نیاز آبیشان را تامین میکند و همچنان به مخازن خانگی متکی هستند.
کاشانی یکی دیگر از شهروندان بمانی در شهرستان سیریک روایت متفاوتی دارد و میگوید که بیشتر از موضوع آب، صدای انفجار آنها را دچار ترس کرده است، چون نسبت به موجهای انفجار قبلی به آن منطقه، جغرافیای نزدیکتری به آنها داشت. خانهاش با تپههای بمانی و محل اسقرار مخازن آب حدود ۴ تا ۵ کیلومتر فاصله دارد و با صداهای انفجار از خواب بیدار شده است. «موج انفجاری که شاهدش بودیم و صدا، نور و لرزش ساختمان و شیشههای خانههایمان که همگی دیدیم به آدم استرس وارد میکند و همه ما تحت تاثیر انفجار قرار گرفتیم و ترس و استرس داشتیم. این موج جدید حملات نسبت به قبل یعنی زمانی که دریابانی را هدف قرار میدادند خیلی شدیدتر بود. منزل یکی از دانشآموزان من به مخازن آبی خیلی نزدیک بود و وقتی او را دیدم برایم میزان تخریب منبعها را توصیف کرد.»
او درباره وضعیت آب روستاهای شهر سیریک و بخش بمانی از گذشته تاکنون توضیح میدهد: «مردم در شهر سیریک از آب شیرین استفاده میکنند و آب شهری برای خورد و خوراک استفاده نمیشود، چون کیفیت لازم را ندارد، اما در بخش بمانی بر خلاف بخش مرکزی، آب شهری قابل خوردن است و برای همه مصارف استفاده میشود. این آب از چشمههای سمت میناب میآمد و کاملا تصفیه شده بود. در برخی روستاها اصلا قطعی وجود ندارد، اما در بخشی که من هستم قطعیهایی وجود دارد و بیشتر مردم این بخش به خاطر شرایطی که از گذشته وجود داشته همچنان مخزن آب خود را نگهداشتهاند و در واقع مخزن در هر خانهای پیدا میشود و تا ۴۸ ساعت یا حتی سه روز اگر آب نباشد مردم به نوعی از قبل آمادگی آن را دارند.»
جدای از مردم محلی، مسوولان هم هر کدام روایتی از این ماجرا دارند. عبدالحمید حمزهپور، مدیرعامل آب و فاضلاب هرمزگان میگوید: «یکی از وظایف این مخازن تامین فشار آب بود، بنابراین روی نقاط مرتفع ساخته شدند تا آب به همه مناطق برسد و وظیفه دیگر هم توزیع بهینه آب بود. مصرف مردم که در ۲۴ ساعت به یک اندازه نیست و همه ساعتها ساعت پیک مصرف آب نیست. معمولا در شب مصرف کم است، بنابراین شبها شیرآلات مخازن کنترل میشود که آب در آن ذخیره شده و ارتفاع بگیرد تا در روز، آب بیشتری به شبکه ارسال شود. در حال حاضر این مخازن را از دست دادیم که توزیع آب را دچار بحران کرد. البته ۵۰ درصد مخزن دو هزار متر مکعبی ما سالم است، چون دوقلو بود و دو مخزن هزارتایی به هم چسبیده بودند. ما توانستیم کل شبکه را روی آن مخزن هزار متر مکعبی سوار کنیم. بخش دیگر این مخزن جدید باید بازسازی شود، اما آن مخزن قدیمی قابل بازسازی نیست و باید دوباره احداث شود. خوشبختانه چاههای ما آسیبی ندیده است و در حال حاضر آب را از چاههای دشت تلنگ تامین میکنیم.»
او از خسارت ۱۴۰ میلیارد تومانی به واسطه این حملات به مخازن خبر داده و میگوید که اعتبارات لازم برای بازسازی این مخازن اختصاص یافته و عملیات اجرایی بهزودی آغاز خواهد شد تا این دو منبع حیاتی به چرخه تامین آب بازگردند. خسارت به تاسیسات آبی تنها به منطقه سیریک محدود نمیشود و به گفته این مدیر استانی در حوزه تامین آب شرب، بیشترین خسارتها متوجه شهرستان قشم شده است؛ جایی که بزرگترین آبشیرینکن این جزیره با ظرفیت تولید ۱۲ تا ۱۴ هزار مترمکعب در شبانهروز، بهطور کامل تخریب و از مدار بهرهبرداری خارج شد. این در حالی است که تاسیسات آبرسانی در جزایر فارور، تنب بزرگ و کوچک، بوموسی و لارک نیز آسیبهای قابلتوجهی را متحمل شدند که نیازمند اقدامات فوری و اساسی برای بازگشت به وضعیت پایدار است.
رضا شهیدیان، فرماندار سیریک از دمای بالای شهر سیریک و روستاهای بخش بمانی و کوهسنگ میگوید و ناپایداری به وجود آمده در حوزه توزیع آب. او معتقد است که برخی مردم به واسطه راهاندازی مخازن جدید، مخازن سنتی خانه خود را حذف کردهاند؛ بنابراین عمل ذخیرهسازی به صورت سنتی انجام نمیشود.
«در ۱۵ ساعت اولیه، مردم در تنگنا قرار گرفتند و اگر چه با تانکرهای سیار به برخی نقاط آبرسانی انجام شد ولی مردم به زحمت افتادند. خارج شدن این مخازن آب شهرستان از مدار، شوک عظیمی ایجاد کرد و مردمی که بعد از سالها طعم پایداری آب را چشیده بودند، نگران بودند که نکند شرایط به حالت قبل برگردد. بهشدت پیگیر بودند و تماسهای تلفنی یا مراجعات حضوری هم داشتند. همین حالا هم دعایشان این است که دوباره این اتفاق نیفتد.» شهیدیان میگوید؛ آن محل اصلا منطقه نظامی نبوده و اتفاقا تنها جایی بوده است که هیچ کس حتی تصورش را هم نمیکرد که مورد حمله قرار گیرد.
یک روز بعد از این حمله روزنامه نیویورک تایمز با تحلیل تصاویر ماهوارهای و ویدیوهای منتشر شده عنوان کرد که حملات امریکا به نزدیکی تنگه هرمز، تاسیسات تامین آب آشامیدنی ۲۰ هزار نفر از ساکنان محلی را نابود کرده است و هدف قرار دادن زیرساختهای غیرنظامی مطابق با حقوق بینالملل میتواند مصداق بارز «جنایت جنگی» باشد.
این رسانه امریکایی اعلام کرد: «حملات بامداد چهارشنبه آنچه بهنظر میرسد یک تاسیسات آب آشامیدنی در سواحل جنوبی ایران، نزدیک تنگه هرمز بوده، نابود کرد. همزمان با این حملات، فرماندهی مرکزی امریکا در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس اعلام کرد که در نزدیکی تنگه هرمز «با مهمات دقیق از جنگندههای نیروی هوایی و نیروی دریایی امریکا» حملاتی انجام داده است. یک تصویر ماهوارهای از صبح ۹ ژوئن، ۲ سازه کوچک آبیرنگ مربوط به آب را در روستای بمانی نشان میدهد.
هر دو ساختمان لولههای آبیرنگ روشن دارند که از نشانههای معمول زیرساختهای توزیع آب است؛ همچنین محل قرارگیری آنها نیز چنین چیزی را تایید میکند: روی تپهای در بیرون از یک منطقه مسکونی. این ساختمانها با توضیحی که عبدالحمید حمزهپور، رییس اداره آب استان داده بود مطابقت دارند؛ او گفته بود که دو مخزن ذخیرهای که نابود شدهاند، همینها بودند.» به نوشته این روزنامه، هنوز مشخص نیست که آیا امریکا عامدانه این تاسیسات آب را هدف قرار داده یا میدانسته در داخل این ساختمانها چه چیزی وجود دارد. طبق حقوق بینالملل، هدف قرار دادن عمدی زیرساختهای غیرنظامی میتواند جنایت جنگی محسوب شود.
سخنگوی فرماندهی مرکزی امریکا هم البته در پیام متنی اعلام کرد که از گزارشهای مربوط به خسارت در این تاسیسات آگاه است، اما اطلاعات بیشتری ارایه نکرد.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه کشور فرد دیگری بود که نسبت به این حملات واکنش داشت و در پیامی این اقدام را تناقض میان ادعاهای حقوق بشری و رفتار عملی امریکا دانست. او در این پیام با اشاره به گفتهای از فیلسوف فرانسوی، سیمون وی نوشت: «جنگ، بیش از آنکه رویدادی در سیاست خارجی باشد، تجلی سیاست داخلی است. حمله به مخازن تامینکننده آب آشامیدنی مردم در سیریک، لحظهای است که ماهیت واقعی قدرت نقاب از چهره برمیگیرد.»
سخنگوی وزارت امور خارجه ایران همچنین نوشت: «امپراتوریها زمانی رو به زوال میروند که دیگر نتوانند میان آنچه میگویند و آنچه در عمل انجام میدهند، پلی برقرار کنند. لحظه فرو ریختن اعتبار کلمات نشانه آغاز افول قدرتهاست. او در پایان با اشاره به شعری از تی. اس. الیوت، وضعیت پس از چنین «بیاعتباری اخلاقی» را «صورتی بیهیئت، سایهای بیرنگ و نیرویی از کارافتاده» توصیف کرد.»
کاپیتان تیمهاوکینز، سخنگوی فرماندهی مرکزی امریکا در منطقه هم در واکنش به این اخبار در گفتوگو با شبکه سی بیاس نیوز گفت که در حال بررسی گزارشهایی مبنی بر حمله هوایی امریکا به یک تاسیسات آب در جنوب ایران در روز چهارشنبه است.
«ما از این گزارشها مطلع و در حال بررسی آنها هستیم.» حالا اگرچه بخشی از شبکه آبرسانی شهرستان سیریک دوباره به مدار بازگشته، اما نگرانیها همچنان پابرجاست. بررسیها در این یک هفته و گفتوگو با ساکنان این منطقه البته نشان داد که با بازگشت آب به شبکه، بخش زیادی از نگرانیهای فوری مردم کاهش یافته است. اغلب افرادی که با آنها تماس گرفته شد، از وصل شدن دوباره آب و بازگشت نسبی شرایط عادی صحبت میکردند و کمتر سراغ بحث درباره مخازن تخریبشده یا وضعیت زیرساختها میرفتند.
برای مردمی که چند روز قطعی آب را در گرمای جنوب تجربه کردهاند، دسترسی دوباره به آب مهمتر از هر چیز دیگری است.
سیریک یکی از شهرستانهای استان هرمزگان در جنوب ایران در فاصله ۱۷۰ کیلومتری شرق بندرعباس واقع است؛ منطقهای ساحلی در کرانه دریای عمان که در شرق استان قرار دارد. مرکز این شهرستان، بندر سیریک است و به دلیل موقعیت جغرافیایی، پیوند با دریا و ساختار معیشتی محلی، از مناطق مهم ساحلی هرمزگان به شمار میرود.
این منطقه که آب شرب خود را از شهرستان میناب، دشتهای راونگ و تلنگ و بخشی از آبشیرینکن تامین میکند، بیستم خرداد با تخریب دو مخزن ذخیره حیاتی مواجه شد آن هم در شرایطی که هرمزگان یکی از گرمترین و خشکترین استانهای کشور است و میزان بارشهای سالانه آن دو سوم میانگین کشوری است.