اقتصاد۲۴- وقتی فدرال رزرو به بازارها یادآوری کرد که مبارزه با تورم هنوز تمام نشده است، بازارهای مالی جهان روز جمعه بار دیگر نشان دادند که هنوز یک بازیگر بیش از هر نهاد دیگری توانایی تغییر مسیر قیمت داراییها را دارد: فدرال رزرو.
سخنرانی کوین وارش، رییس فدرال رزرو آمریکا، در نشست سالانه جکسون هول اگرچه وعده مشخصی درباره نرخ بهره در ماه سپتامبر نداد، اما یک پیام روشن برای بازار داشت: تورم هنوز به اندازه کافی مهار نشده و اگر روند کاهش آن ادامه پیدا نکند، افزایش نرخ بهره همچنان یک گزینه جدی است. همین پیام کافی بود تا انتظارات بازار تغییر کند؛ احتمال افزایش ۲۵ واحد پایهای نرخ بهره در نشست سپتامبر از حدود ۳۵ درصد پیش از سخنرانی به نزدیک ۶۰ درصد رسید. بازده اوراق کوتاهمدت آمریکا افزایش یافت و دلار تقویت شد.
جکسون هول امسال از این جهت اهمیت بیشتری داشت که این نخستین سخنرانی مهم وارش در این نشست به عنوان رییس فدرال رزرو بود. اما شاید مهمتر از آن، تغییر لحن بانک مرکزی آمریکا بود؛ تغییری که میتواند برای بازارهای جهانی به معنای ورود دوباره «ریسک نرخ بهره» به مرکز معادلات باشد.
تورم هنوز مسئله اول فدرال رزرو است
وارش در سخنرانی خود تأکید کرد که مسئله اصلی در شرایط فعلی، نه ضعف گسترده بازار کار، بلکه تورم است. او با اشاره به اینکه شاخص ترجیحی فدرال رزرو برای تورم، یعنی PCE، همچنان بالاتر از هدف دو درصدی قرار دارد، گفت بانک مرکزی باید مطمئن شود تورم پایه با سرعت کافی به سمت هدف حرکت میکند؛ در غیر این صورت، فدرال رزرو همچنان «کار بیشتری» برای انجام خواهد داشت.
این پیام از یک جهت بسیار مهم است: بازارها طی ماههای گذشته بخش قابلتوجهی از سناریوی خود را بر کاهش نرخ بهره بنا کرده بودند. سخنان وارش یادآوری کرد که مسیر سیاست پولی الزاماً خطی نیست. اگر تورم دوباره سرسختی نشان دهد، فدرال رزرو میتواند نهتنها کاهش نرخ بهره را به تعویق بیندازد، بلکه در صورت لزوم به سمت افزایش نرخ نیز حرکت کند.
از سوی دیگر، وارش برخلاف سنت رایج سالهای اخیر، تمایل چندانی به ارائه «راهنمایی قبلی» درباره مسیر نرخ بهره نشان نداده است. این یعنی بازارها باید بیش از گذشته به دادههای اقتصادی واقعی -بهویژه تورم و اشتغال- واکنش نشان دهند و کمتر روی وعده یا سیگنال قبلی بانک مرکزی حساب کنند.
اوراق و دلار؛ نخستین برندگان پیام جکسون هول
طبیعیترین واکنش به احتمال نرخ بهره بالاتر، در بازار اوراق نمایان شد. بازده اوراق دو ساله خزانهداری آمریکا، که حساسیت بالایی به انتظارات نرخ بهره دارد، به بالاترین سطح یک ماه اخیر رسید. در بازار ارز نیز دلار تقویت شد.
این واکنش از اهمیت زیادی برخوردار است، زیرا نرخ بهره آمریکا فقط یک متغیر داخلی برای اقتصاد این کشور نیست. نرخهای بهره آمریکا عملاً یکی از مهمترین قیمتهای پایه در اقتصاد جهانی هستند. وقتی بازده داراییهای دلاری افزایش پیدا میکند، سرمایهگذاران در سراسر جهان دوباره باید جذابیت نگهداری داراییهای ریسکیتر را با بازده بدون ریسک بالاتر مقایسه کنند.
به بیان سادهتر، پول گرانتر آمریکا میتواند هزینه سرمایه را برای همه جهان بالاتر ببرد.
چرا طلا با جکسون هول سقوط کرد؟
شاید ملموسترین واکنش بازار برای سرمایهگذاران، در قیمت طلا دیده شد. طلا پس از سخنرانی وارش تحت فشار قرار گرفت و در معاملات روز جمعه بیش از سه درصد کاهش یافت.
در نگاه اول ممکن است این واکنش عجیب به نظر برسد. طلا معمولاً در شرایط نااطمینانی سیاسی و اقتصادی به عنوان دارایی امن مورد توجه قرار میگیرد. اما طلا در کوتاهمدت تنها تابع ریسکهای سیاسی نیست. دو متغیر مهم دیگر، یعنی دلار و نرخ بهره واقعی، نقش بسیار مهمی در قیمت آن دارند.
وقتی احتمال نرخ بهره بالاتر افزایش مییابد و دلار نیز تقویت میشود، نگهداری داراییای مانند طلا که سود دورهای ایجاد نمیکند، برای سرمایهگذار جذابیت نسبی کمتری پیدا میکند؛ بنابراین حتی اگر ریسکهای ژئوپلیتیک پابرجا باشند، ممکن است اثر نرخ بهره در کوتاهمدت بر بازار طلا غالب شود.
با این حال، نباید افت یکروزه طلا را به معنای پایان روند صعودی آن تعبیر کرد. طلا همچنان از عواملی مانند نگرانی درباره بدهی دولت آمریکا، ریسکهای ژئوپلیتیک و تقاضای بانکهای مرکزی حمایت میشود. به همین دلیل، آنچه جکسون هول نشان داد بیش از آنکه پایان داستان طلا باشد، تغییر موازنه نیروهای اثرگذار بر قیمت آن است.
سهام؛ مسئله فقط نرخ بهره نیست
بازار سهام نیز به پیام جکسون هول واکنش نشان داد، اگرچه واکنش آن به اندازه بازار اوراق و طلا یکدست نبود. شاخصهای اصلی سهام آمریکا در جریان سخنرانی نوسان کردند و در پایان معاملات فشار بر بازار افزایش یافت.
افزایش نرخ بهره از دو مسیر به سهام فشار وارد میکند. نخست اینکه نرخ تنزیل جریانهای نقدی شرکتها افزایش پیدا میکند و ارزش فعلی سودهای آینده کاهش مییابد. این اثر برای شرکتهایی که بخش عمده ارزش آنها به رشد سودآوری در سالهای آینده وابسته است، اهمیت بیشتری دارد.
اما مسیر دوم، شاید از این هم مهمتر باشد: نرخ بهره بالاتر میتواند جذابیت نسبی اوراق را در مقابل سهام افزایش دهد و جریان سرمایه را تغییر دهد.
با این حال، نباید از جکسون هول این نتیجه را گرفت که بازار سهام الزاماً وارد یک روند نزولی میشود. اقتصاد آمریکا همچنان از مصرف و سرمایهگذاری قابل قبولی برخوردار است و خود وارش نیز تصویری از یک اقتصاد در آستانه رکود ارائه نکرد؛ بنابراین مسئله اصلی بازار سهام، در حال حاضر، نه «رکود» بلکه تغییر قیمت پول است.
جکسون هول؛ یک هشدار برای بازارهای جهانی
اهمیت اصلی سخنان وارش شاید در یک نکته خلاصه شود: دورهای که بازارها میتوانستند با اطمینان نسبتاً زیادی روی کاهش نرخ بهره آمریکا حساب کنند، ممکن است به پایان رسیده باشد.
از این پس دادههای تورمی و اشتغال اهمیت بیشتری پیدا میکنند و هر انتشار مهم اقتصادی میتواند انتظارات نرخ بهره را جابهجا کند. نتیجه طبیعی چنین شرایطی نیز افزایش نوسان در بازارهای جهانی است.
برای سرمایهگذاران، این یعنی باید به جای دنبال کردن یک روایت ساده -مثلاً «کاهش نرخ بهره خوب است، پس سهام و طلا بالا میروند»- به رابطه میان متغیرها توجه کرد. افزایش نرخ بهره میتواند دلار را تقویت کند، دلار میتواند بر طلا فشار وارد کند، بازده اوراق میتواند جذابیت سهام را کاهش دهد و در نهایت همه این تغییرات میتوانند به بازارهای نوظهور منتقل شوند؛ و برای ایران؟
اثر جکسون هول بر بازار ایران البته نمیتواند مکانیکی باشد. قیمت جهانی طلا برای بازار داخلی اهمیت دارد، اما قیمت طلای داخلی علاوه بر اونس جهانی به نرخ ارز و انتظارات تورمی نیز وابسته است. همین مسئله درباره بورس نیز صدق میکند؛ تغییرات بازارهای جهانی تنها یکی از عوامل تعیینکننده رفتار سرمایهگذاران ایرانی است.
با این حال، پیام جکسون هول برای ایران روشن است: بازارهای جهانی وارد دورهای شدهاند که نرخ بهره آمریکا دوباره میتواند نقش پررنگتری در قیمتگذاری داراییها داشته باشد.
اگر تورم آمریکا سرسخت بماند و فدرال رزرو نرخهای بالاتر را برای مدت طولانیتری حفظ کند، دلار و بازده اوراق میتوانند همچنان بر طلا و بخشی از داراییهای ریسکی فشار وارد کنند. اما اگر تورم دوباره کاهش پیدا کند و مسیر سیاست پولی به سمت کاهش نرخها برگردد، همین جریان میتواند معکوس شود.
در نهایت، شاید مهمترین پیام جکسون هول همین باشد: بازارها هنوز نمیتوانند از فدرال رزرو عبور کنند. یک سخنرانی چند دقیقهای کافی بود تا انتظارات نرخ بهره، دلار، اوراق و طلا همزمان تغییر کند. در اقتصاد جهانی امروز، هنوز هم قیمت پول آمریکا یکی از مهمترین متغیرهایی است که قیمت داراییها در سراسر جهان را تعیین میکند.
نگارنده: ملیحه مشتاقی، کارشناس ارشد بازارهای مالی
منبع: نشان تجارت