اقتصاد۲۴- آنچه در آرایش یکی، دو روز اخیر در خاورمیانه مشاهده میشود، صرفا افزایش مقطعی تنش نیست، بلکه نشانهها از شکلگیری تدریجی یک فضای جنگی و آرایش نظامی جدید حکایت دارد که البته نمیتوان جلوتر از خبرها حرکت کرد و درگیری را قطعی دانست. بااینحال سطح آمادگی، هشدارها، جابهجاییهای نظامی و فعالشدن ائتلافها و خصوصا بیانیه دیروز یکشنبه قرارگاه خاتمالانبیا، عملا معادلات را به نقطهای رسانده که سناریوی درگیری گسترده دیگر نمیتواند صرفا یک احتمال حاشیهای تلقی شود.
هشدارهای امنیتی آمریکا در سراسر منطقه و تشدید نبرد میان عربستان و انصارالله، مؤید همین وضعیت است. این وضعیت را میتوان در دو سناریوی بههمپیوسته دید؛ سناریوی نخست، بازگشت به جنگ مستقیم با ایران است که حتی در صورت نبود تصمیم علنی برای آغاز آن، استمرار فشار نظامی، امنیتی و اقتصادی و آمادهسازی بازیگران منطقهای میتواند زمینههای آن را حفظ کند. در مقابل، سناریوی دوم، تمرکز فوریتر بر جبهه یمن است که با گسترش درگیری سعودی - انصارالله، موقعیت بابالمندب و تهدید مسیرهای انرژی، اکنون به یکی از کانونهای اصلی منازعه تبدیل شده است.
در واقع، مرز میان این دو سناریو چندان روشن نیست؛ چراکه یمن میتواند از یک سو به عنوان جبههای مستقل وارد معادله شود و از سوی دیگر، خود به حلقهای از زنجیره گستردهتر تقابل منطقهای و بخشی از جنگ بزرگتر میان آمریکا و ایران تبدیل شود. از سوی دیگر، همزمانی تشدید نظامی با تداوم میانجیگری و تماسهای دیپلماتیک نشان میدهد بازیگران منطقهای هنوز میان مهار بحران و آمادهشدن برای مرحله بعدی جنگ در حال حرکتاند. بنابراین، مسئله اصلی اکنون نه صرفا «وقوع جنگ»، بلکه شکلگیری محیطی است که در آن جنگ با ایران یا گسترش جنگ در یمن، هر دو به سناریوهای عملیاتی قابل تصور تبدیل شدهاند.
همزمان با افزایش تحرکات و هشدارهای امنیتی در خاورمیانه، مجموعهای از تحولات در آمریکا و منطقه بار دیگر گمانهزنیها درباره احتمال تشدید درگیریهای نظامی را افزایش داده است. سفارت آمریکا در بغداد و سفارتخانههای این کشور در عربستان سعودی، امارات متحده عربی، لبنان، بحرین، اردن، اسرائیل، عمان و قطر با صدور هشدارهای امنیتی به شهروندان آمریکایی، درباره تحولات منطقه و احتمال بستهشدن حریم هوایی هشدار دادهاند. وزارت خارجه آمریکا همچنین اعلام کرده است درگیری میان عربستان سعودی و حوثیها در یمن ظرفیت آن را دارد که بهسرعت تشدید شود.
در همین حال، رسانههای آمریکایی از بازگشت زودتر از موعد دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، از کمپدیوید به کاخ سفید خبر دادهاند. ترامپ که قرار بود تعطیلات آخر هفته خود را تا اواخر روز یکشنبه ادامه دهد، برنامه خود را کوتاه کرد و زودتر به واشینگتن بازگشت. دولت آمریکا دلیل مشخصی برای این تغییر برنامه اعلام نکرده است. با این حال، گزارشهای منتشرشده همزمان با این تحول، آن را در کنار افزایش نگرانیها درباره وضعیت امنیتی منطقه مورد توجه قرار دادهاند. البته گزارشها یادآور شدهاند تغییر برنامه سفر رئیسجمهور در تعطیلات آخر هفته، بهخودیخود اتفاقی غیرمعمول نیست و شرایط جوی، از جمله پیشبینی بارش باران و رعدوبرق در منطقه کوهستانی کمپدیوید نیز مطرح بوده است.
در ادامه همین فضای خبری، گزارشهایی درباره برخاستن بمبافکنهای B-۱ از بریتانیا منتشر شد و برخی رسانهها این تحول را در کنار بازگشت زودهنگام ترامپ و صدور هشدارهای امنیتی آمریکا قرار دادند. در گزارشی که به نقل از «دراپسایت» آمده، این مجموعه تحولات به عنوان عواملی توصیف شده که نگرانیها درباره احتمال دور جدیدی از تشدید تنش نظامی آمریکا علیه ایران را افزایش دادهاند. با این حال، در همان گزارش تأکید شده تاکنون هیچ عملیات نظامی جدیدی از سوی آمریکا اعلام نشده است.
همزمان، مواضع برخی مقامهای آمریکایی درباره وضعیت جنگ نیز مورد توجه قرار گرفته است. مایک جانسون، رئیس جمهوریخواه مجلس نمایندگان آمریکا، مدعی شده است جنگ با ایران در «مرحله پایانی» قرار دارد و روند موجود میتواند بهسرعت به نتیجه برسد. او گفته است دولت آمریکا این وضعیت را جنگی در جریان نمیداند و عملیات موسوم به «خشم حماسی» را موفقیتی مهم توصیف کرده است. به گفته جانسون، اکنون تمرکز بر گفتوگوها و مذاکرات دیپلماتیک برای حل اختلافات باقیمانده، بهویژه درباره بازماندن تنگه هرمز برای تجارت، قرار گرفته است. در سوی دیگر، گزارشهای منتشرشده از سطح بالای آمادهباش ایران حکایت دارند.
در همین فضای خبری، آنطور که فارس روایت میکند، ادعای معناداری هم از سوی «دیوید کیز»، از چهرههای نزدیک به بنیامین نتانیاهو و موساد، درباره زمانبندی حدود سههفتهای برای سقوط حکومت در ایران نیز مطرح شده است. اما نقطه عطف ماجراها به بیانیه دیروز یکشنبه قرارگاه خاتمالانبیا بازمیگردد که خطاب به آمریکا و کشورهای منطقه اعلام کرد: «براساس اطلاعات دریافتی، آمریکای جنایتکار در پی پوشش شکستها و دستیابی به دستاوردهای کاذب در جنگی که با اتکا به دروغ و صحنهسازی صهیونیستها آغاز و با فریب و حیله استمرار یافته است، بار دیگر تصمیم گرفته است با چراغ سبز برخی کشورهای منطقه، در نشست مشترکی در یکی از کشورهای اروپایی، اقداماتی علیه ایران اسلامی را از سر بگیرد».
بیشتر بخوانید:جنگ دوباره ایران و آمریکا چقدر نزدیک است؟/ تهدیدهای ترامپ و تحرکات واشنگتن چه پیامی برای تهران دارد؟
این قرارگاه افزود: «هشدار میدهیم چنانچه آمریکا علیه ایران اسلامی خطایی مرتکب شود، تمامی مراکز استقراری و منافع آن کشور در منطقه، بدون هیچگونه محدودیت و ملاحظهای، هدف حملات مستمر، مؤثر و دردناک قرار خواهد گرفت». قرارگاه خاتمالانبیا اضافه کرد: «اخطار میدهیم چنانچه کشورهای منطقه با تداوم سیاست دوگانه در قبال جمهوری اسلامی ایران، با تجاوز شیطان بزرگ به ایرانِ اسلامی و مقتدر همسو شوند، همگی در این شرارت شریک تلقی شده و دیگر نمیتوانند از نیروهای مسلح قدرتمند ایران انتظار خویشتنداری یا نجابت را داشته باشند».
در کنار افزایش هشدارهای امنیتی، بخش مهم دیگری از تحولات به تلاشهای دیپلماتیک برای مدیریت یا پایاندادن به درگیری اختصاص دارد. محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، اعلام کرده است تهران هفت شرط را برای آغاز هرگونه مذاکره به دولت آمریکا اعلام کرده است. در اظهارات دیگری، او از انتقال شروط ایران از طریق میانجی قطری به واشینگتن خبر داده و گفته است تهران منتظر پاسخ دونالد ترامپ به این شروط است.
رضایی در گفتوگو با الجزیره، سه محور از این شروط را صریحا برشمرده است؛ پایان جنگ در تمامی جبههها، آزادسازی داراییهای بلوکهشده ایران و پایان محاصره دریایی. او همچنین تأکید کرده است رایزنی با میانجیهای قطری و پاکستانی ادامه دارد و شروط تهران برای مذاکره به آنها اعلام شده است. رضایی، ضمن تأکید بر اینکه ایران برای یک «جنگ تعیینکننده» آماده است، گفت تهران نقاط ضعف ارتش آمریکا را میشناسد و برای مقابله با حملات هوایی آمادهتر شده است. او همچنین از آزمایش یک موشک ضدکشتی در نزدیکی یک ناو هواپیمابر آمریکایی خبر داده است.
همزمان، محسن رضایی موضوع خروج احتمالی ایران از پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای (NPT) را نیز مطرح کرده است. او گفته ایران در حال بررسی این موضوع است و تصمیم درباره آن به رفتار واشینگتن بستگی خواهد داشت. رضایی در عین حال تأکید کرد ایران همچنان به فتوای رهبر جمهوری اسلامی درباره سلاح هستهای پایبند است، اما درباره تحولات آینده نمیتوان با قطعیت سخن گفت.
این اظهارات، احتمال تغییر در برخی سیاستهای اعلامشده ایران در صورت تداوم فشار و درگیری را به یکی از محورهای مهم فضای سیاسی جاری تبدیل کرده است. کمااینکه حسینعلی حاجیدلیگانی، از نمایندگان مجلس، دیروز خبر داد مدتی است طرح سهفوریتی خروج از NPT تقدیم هیئترئیسه مجلس شده و فقط آماده است رئیس مجلس اجازه طرح آن در جلسه علنی را بدهد.
در همین چارچوب، سفر وزیر کشور پاکستان به تهران نیز در دستور کار قرار گرفته است. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه ایران، با اشاره به روابط رو به گسترش تهران و اسلامآباد گفته است سفر وزیر کشور پاکستان اساسا درباره مسائل دوجانبه و اجرای توافقات مشترک رؤسای جمهور دو کشور است. او در عین حال تصریح کرده طبیعی است پاکستان از فرصتهای موجود برای «مساعی جمیله» استفاده کند، اما درباره وجود یک طرح مشخص برای میانجیگری اطلاعی ندارد.
بقایی همچنین گفته است شروط ایران مبنای مذاکرات بوده و آمریکا آنها را نقض کرده است. در سطح دیگری از روابط ایران و پاکستان، وزیران خارجه دو کشور نیز درباره آخرین تحولات منطقه رایزنی کردهاند. وزارت خارجه پاکستان اعلام کرده است در این گفتوگو بر ضرورت عبور امن کشتیها و تداوم بدون وقفه تأمین انرژی تأکید شده و اسلامآباد گفتوگو و دیپلماسی را مسیر تضمین صلح و ثبات منطقه دانسته است. در همین حال، رسانه اماراتی «ارمنیوز» به نقل از منابع غربی مدعی شده است ایران برای کاهش تنش، پیشنهادی شامل توقف فوری غنیسازی در سطوح بالاتر از پنج درصد در برابر آزادسازی بخشی از داراییهای بلوکهشده در بانکهای آسیایی ارائه کرده است.
این رسانه همچنین مدعی شده تهران در این چارچوب برای بازگشایی کامل و امن تنگه هرمز و ارائه تضمینهایی درباره کشتیرانی آمادگی دارد. این ادعاها در بسته خبری به عنوان گزارش یک رسانه اماراتی و به نقل از منابع غربی آمده و مستقل تأیید نشده است. ارمنیوز همچنین مدعی شده است آمریکا همزمان در حال بهروزرسانی «بانک اهداف» خود در ایران است و در صورت شکست مسیر دیپلماتیک، گزینه حملات هوایی و موشکی را بررسی میکند؛ ادعایی که آن نیز در سطح گزارش این رسانه قرار دارد.
در همین فضای دیپلماتیک، هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه، از پیشنهاد «شرایط جدید» برای مصالحه میان ایران و آمریکا خبر داده و ابراز امیدواری کرده است دو طرف آن را بپذیرند. او در عین حال نسبت به پیچیدهترشدن بحران، ارتباط آن با تحولات یمن و بابالمندب و پیامدهای اقتصادی آن برای کشورهای مختلف هشدار داده است. فیدان همچنین از تلاش ترکیه و دیگر کشورها برای پیشبرد مذاکرات سخن گفته و بر وجود بیاعتمادی شدید میان تهران و واشینگتن تأکید کرده است.
در کنار این تحولات، سخنگوی وزارت خارجه ایران از تفاهم تهران و مسقط درباره تعیین مسیر امن تردد در تنگه هرمز خبر داده است. بنابراین، بسته خبری تصویری دوگانه از وضعیت ارائه میکند؛ از یک سو افزایش هشدارهای امنیتی، تحرکات نظامی و اظهارات تند درباره آمادگی برای درگیری و از سوی دیگر، فعالبودن کانالهای میانجیگری قطر، پاکستان و ترکیه و تلاش برای رسیدن به ترتیباتی درباره جنگ، تحریمها، داراییهای بلوکهشده و امنیت کشتیرانی.
پیرو این اخبار و گزارشها، محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی هم در نطق پیش از دستور جلسه علنی یکشنبه ۲۹ شهریور، با اشاره به سالروز آغاز جنگ ایران و عراق و هفته دفاع مقدس، تأکید کرد دفاع از کشور امروز دیگر صرفا به مرزهای جغرافیایی محدود نیست و شکل گستردهتر و سیالتری یافته است. بخش مهم سخنان قالیباف به رویکرد ایران در قبال جنگ و مذاکره اختصاص داشت. او دو رویکرد را نادرست دانست؛ نخست، تأکید صرف بر جنگ بدون ارائه راهبردی برای پایان آن، که به فرسایش و بحران دائمی منجر میشود و دوم، کمبرآوردکردن توان ایران و حرکت به سوی تسلیم یا پذیرش شروط یکطرفه.
او در مقابل، راهبرد مطلوب خود را ترکیبی از «جنگ و مذاکره» معرفی کرد؛ یعنی استفاده از توان نظامی برای کسب دستاورد میدانی و سپس بهرهگیری از دیپلماسی برای تثبیت آن دستاوردها و حرکت به سوی بازدارندگی. رئیس مجلس همچنین خبر داد پیامها و شروط ایران از طریق میانجیها به طرف مقابل منتقل شده و بازگشت به شرایط پیشین مذاکره و بازشدن تنگه هرمز را منوط به تحقق شروط ایران، بهرسمیتشناختهشدن حقوق ایران و اجرای تعهدات آمریکا دانست. او در پایان مدعی شد نظم پیشین آمریکا در غرب آسیا فروپاشیده و کشورهای اسلامی منطقه باید در شکلدهی به نظم جدید نقش داشته باشند.
در راستای همین نکات قالیباف، علی زینیوند، سخنگوی وزارت کشور نیز درباره تحولات دیپلماتیک و «تفاهم اسلامآباد» توضیح داد و گفت تلاشهای میانجیگرانه متوقف نشده و کشورهای مختلف برای بازگرداندن طرفین به تفاهم در حال رایزنی هستند. به گفته او، موضع ایران این است که طرف مقابل باید به توافقی که امضا کرده پایبند بماند. زینیوند تأکید کرد «تفاهم اسلامآباد» تصمیمی کلان در سطح نظام بوده که در شورای عالی امنیت ملی اتخاذ شده و مورد تأیید رهبر جمهوری اسلامی قرار گرفته و مطالبه ایران، بازگشت طرف مقابل به همان تفاهم است. او همچنین سفرهای اخیر رئیسجمهور به هند و قرقیزستان و حضور در نشستهای شانگهای و بریکس را زمینهای برای رایزنیهای دیپلماتیک مؤثر دانست. او در پایان توضیح داد وزارت کشور مستقیما مسئول مذاکرات نیست و پیگیری تخصصی مذاکرات بر عهده وزارت امور خارجه است؛ با این حال، وزیر کشور به دلیل عضویت در شورای عالی امنیت ملی و ریاست شورای امنیت کشور، در چارچوب همکاری میان دستگاههای دولتی از تلاشهای دیپلماتیک حمایت میکند.
اما جدای از معادلات ایران، تحولات یمن در روزهای اخیر نیز وارد مرحلهای شده که میتواند بخشی از آرایش نظامی جدید منطقه را به خود اختصاص دهد؛ بهویژه پس از حمله روز شنبه انصارالله به عمق خاک عربستان و گزارشها درباره وقوع انفجار، شعلههای آتش و ستون بزرگ دود در نزدیکی فرودگاه بینالمللی ملک خالد در ریاض.
برخی منابع از حملات پهپادی به اهداف نظامی و تأسیسات حیاتی عربستان خبر داده و رسانههای عربی نیز مدعی آسیب به یکی از ساختمانهای باربری فرودگاه ریاض و تأسیسات آرامکو شدهاند. این حمله در شرایطی رخ داده که نیروهای انصارالله در هفتههای اخیر پیشرویهای مهمی در ساحل غربی یمن و اطراف بابالمندب داشتهاند و به نوشته منابع مورد استناد این بسته، سقوط ساحل غربی و تنگه بابالمندب بدون مقاومت جدی، محاسبات ریاض را با شوک مواجه کرده است. همین مسئله سبب شده مسئله امنیت دریای سرخ، بابالمندب و مسیر انتقال نفت، بیش از گذشته در مرکز نگرانیهای عربستان قرار گیرد.
در همین چارچوب، یک مقام سعودی در گفتوگو با شبکه ۱۲ اسرائیل، از پاکستان و ترکیه انتقاد کرده و مدعی شده است با وجود مواضع حمایتی این دو کشور، همکاری عملی قابل توجهی با ریاض انجام نشده است. او خواستار حمایت عملی متحدان عربستان شده و گفته ریاض در شرایط کنونی به چنین حمایتی نیاز دارد. این مقام همچنین از انتظار عربستان برای حمایت بیشتر آمریکا سخن گفته است؛ با این حال، طبق همین گزارش، واشینگتن تاکنون با ورود مستقیم نظامی به جنگ یمن موافقت نکرده و حمایت خود را عمدتا به حوزه اطلاعاتی و شناسایی اهداف محدود کرده است.
در کنار آمریکا، گزارش شده عربستان برای دریافت اطلاعات و کمکهای امنیتی بیشتر با اسرائیل نیز تماس گرفته و اطلاعاتی درباره مواضع و تحرکات نیروهای دولت صنعا در اختیار ریاض قرار گرفته است. این گزارشها در مجموع نشان میدهد عربستان در برابر افزایش توان عملیاتی انصارالله، در حال بررسی دامنه گستردهتری از حمایتهای خارجی است. از سوی دیگر، مسئله «ائتلاف مکه» میان عربستان، پاکستان و ترکیه به یکی از محورهای مهم تحولات تبدیل شده است.
یک مقام سعودی مدعی شده این توافق در عمل تاکنون بیشتر در سطح موضعگیری سیاسی باقی مانده است؛ در حالی که مفاد اعلامشده توافق دفاعی، حمله به یکی از سه کشور را حمله به هر سه تلقی میکند. با این حال، جزئیات عملیاتی توافقها علنی نشده و همچنان درباره نوع واکنش نظامی احتمالی آنها ابهام وجود دارد. بنابراین، حمله اخیر به ریاض فقط یک رخداد نظامی در سطح تاکتیکی نیست، بلکه در روایت منابع این بسته، به عاملی برای تشدید فشار عربستان برای فعالسازی حمایت منطقهای و بینالمللی تبدیل شده است.
در حالی که عربستان تحت فشار حملات انصارالله قرار گرفته، اظهارات مقامهای ترکیه و پاکستان نشان میدهد بحث درباره فعالشدن ظرفیتهای «ائتلاف مکه» وارد مرحله تازهای شده است. هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه، گفته است آنکارا نمیپذیرد عربستان به بخشی از درگیری جاری میان ایران و آمریکا تبدیل شود، اما همزمان اعلام کرده است اگر ریاض به کمکهای نظامی، بهویژه در حوزههای فنی، نیاز داشته باشد، ترکیه مشکلی برای کمک به تأمین آنها ندارد. فیدان همچنین از پیشرفت در نهادینهسازی ائتلاف مکه سخن گفته و اعلام کرده کارهای فنی مربوط به ایجاد دبیرخانه و راهاندازی یک ستاد نظامی مرتبط با این ائتلاف تقریبا به پایان رسیده است. این اظهارات، در صورت عملیاتیشدن، میتواند نشاندهنده تلاش برای تبدیل توافق سیاسی میان سه کشور به سازوکاری منسجمتر باشد؛ هرچند جزئیات نحوه فعالیت نظامی این ساختار همچنان علنی نشده است.
در پاکستان نیز سخنگوی ارتش این کشور موضعی صریحتر از اظهارات قبلی اسلامآباد اتخاذ کرده است. احمد شریف چودری گفته پاکستان «تا هر اندازه» برای دفاع از عربستان در برابر حمله اقدام خواهد کرد و تأکید کرده است تعهد پاکستان هم در عرصه دیپلماتیک و هم «در میدان نبرد» وجود دارد. او همچنین حفاظت از مکه و مدینه را بخشی از این تعهد دانسته است. با این حال، اسلامآباد پیشتر اعلام کرده بود هیچ پاسخ نظامی مشخصی تحت توافق دفاع متقابل مکه در دستور کار نیست.
در همین حال، منابع این بسته یادآوری میکنند پاکستان هماکنون نیز حضور نظامی قابل توجهی در عربستان دارد و براساس گزارش رویترز، نیروهایی شامل حدود هشت هزار نظامی، جنگندههای JF-۱۷، پهپادها و سامانه دفاع هوایی در این کشور مستقر شدهاند. در سوی مقابل، محمد البخیتی، عضو دفتر سیاسی انصارالله، بهشدت نسبت به هرگونه مداخله مستقیم ترکیه و پاکستان در جنگ یمن هشدار داده است. او گفته اگر این دو کشور در عملیات علیه یمن مشارکت کنند، انصارالله آنها را هدف قرار خواهد داد و تأکید کرده است یمن خود را در موضع دفاعی میداند. او همچنین خواستههای انصارالله را پایان جنگ و لغو محاصره اعلام کرده است.
بیشتر بخوانید:روایت امریکایی شکست؛ گزارش بیسابقه نهادهای نظارتی آمریکا چه چیزی را افشا کرد؟
در چنین شرایطی، همزمان با تهدیدهای متقابل، عربستان در تلاش برای ایجاد حمایت خارجی و افزایش ظرفیت دفاعی خود است، اما هنوز مشخص نیست این تلاشها به مشارکت مستقیم نظامی ترکیه و پاکستان منجر خواهد شد یا خیر. حتی سخنگوی ارتش پاکستان، ضمن تأکید بر دفاع از عربستان، درباره مشارکت مستقیم در عملیات علیه انصارالله یا افزایش نیروهای پاکستانی در عربستان تصمیم مشخصی اعلام نکرده است.
همزمان با افزایش تنش میان عربستان و انصارالله، دامنه هشدارهای امنیتی برای اتباع خارجی در منطقه نیز گسترش یافته است. ایتالیا به شهروندان خود در عربستان توصیه کرده از تأسیسات نظامی دوری کنند و از سفر به مناطق جازان، خمیسمشیط و نجران خودداری کنند. در همین گزارش، از آمادگی ایتالیا برای اعزام چهار کشتی جنگی به تنگه بابالمندب نیز سخن گفته شده است.
وزارت خارجه آمریکا نیز برای سراسر غرب آسیا هشدار سفر صادر کرده و نسبت به احتمال تشدید درگیری میان انصارالله و عربستان هشدار داده است. این هشدار همچنین شامل احتمال هدف قرارگرفتن منافع آمریکا از سوی ایران و گروههای همسو با آن عنوان شده است. چین نیز پس از تشدید تنشها، از اتباع و سازمانهای مرتبط با خود در عربستان خواسته است تدابیر حفاظتی را تقویت کنند و در صورت دریافت هشدارهای امنیتی از مقامهای محلی، فورا به پناهگاه بروند.
در همین فضای امنیتی، تلاشهای دیپلماتیک برای جلوگیری از گسترش جنگ ادامه دارد. روزنامه لبنانی الاخبار به نقل از منابع آگاه گزارش داده تماسهای عربستان با آمریکا، مصر، پاکستان و عمان به ارائه پیشنهادی از سوی ریاض به انصارالله از طریق میانجی عمانی منجر شده است. طبق این گزارش، پیشنهاد عربستان شامل آتشبس دوهفتهای، سپس مذاکرات مستقیم برای رسیدگی به مسائل بشردوستانه و در مرحله بعد مذاکره درباره یک توافق جامع بوده است.
ریاض همچنین آمادگی خود را برای لغو محاصره و اجازه ورود کمکها اعلام کرده است. اما منابع نزدیک به انصارالله گفتهاند این پیشنهاد برای جنبش کافی نیست و خواستههای آن شامل پایان کامل محاصره هوایی، زمینی و دریایی، خروج کامل نظامی، امنیتی و سیاسی عربستان از یمن و ایجاد سازوکاری برای جبران خسارتهای ناشی از جنگ است. براساس همین گزارش، انصارالله پیشتر نیز پیشنهاد گفتوگوی یمنی-یمنی با میانجیگری خارجی را مداخله در امور داخلی یمن دانسته بود. عمان در این میان نقش محوریتری پیدا کرده است. منابع عمانی از تماس میان مقامهای مسقط و محمد عبدالسلام، سخنگو و رئیس هیئت مذاکرهکننده انصارالله خبر دادهاند.
بر اساس این روایت، انصارالله اعلام کرده است عملیات اخیر خود را با هدف بازپسگیری مناطق تحت کنترل نیروهای خارجی انجام داده و فعلا قصدی برای به خطر انداختن کشتیرانی در دریای سرخ ندارد. همچنین گزارشهایی درباره دیدار عبدالسلام با یک دیپلمات ارشد آمریکایی در مسقط منتشر شده است. در عین حال، موضع انصارالله درباره کشتیهای سعودی متفاوت است. چون طبق گزارش منابع عمانی، این جنبش اعلام کرده تا زمانی که عربستان لغو محاصره هوایی، دریایی و زمینی یمن را رسما اعلام و اجرای آن را آغاز نکند، کشتیهای تجاری و نفتکشهای سعودی اجازه عبور از سواحل یمن را نخواهند داشت.
عبدالله النعمی، عضو دفتر سیاسی انصارالله هم از گزارشهایی درباره تماس عربستان با ایران برای میانجیگری در پرونده یمن خبر داده و همزمان گفته عمان میان عربستان و یمن میانجیگری میکند و تأکید کرده انصارالله بدون لغو محاصره یمن آتشبس را نمیپذیرد. مجموع این تحولات نشان میدهد همزمان با تشدید ظرفیت نظامی و تهدیدهای متقابل، مسیرهای دیپلماتیک عمان و تماسهای مرتبط با ایران نیز فعال باقی ماندهاند؛ بنابراین پرونده یمن در حال حاضر همزمان دو مسیر نظامی و مذاکرهای را دنبال میکند.
تغییر موازنه با تشدید حملات انصارالله یمن به ریاض و ینبع؛ ترامپ فعلا از مداخله مستقیم خودداری میکند. سیانان در گزارشی به نقل از چندین مقام و منبع آمریکایی و منطقهای اعلام کرده که پیشرویهای اخیر انصارالله در یمن، از جمله تصرف یک جزیره راهبردی در دریای سرخ، نگرانیها درباره امنیت یکی از مهمترین مسیرهای کشتیرانی جهان، یعنی بابالمندب را افزایش داده است. مقامهای آمریکایی معتقدند هدف نهایی انصارالله اعمال کنترل بر این تنگه است؛ با این حال، واشینگتن و عربستان تاکنون برنامه روشنی برای متوقفکردن این پیشروی ارائه نکردهاند. بر اساس این گزارش، دولت ترامپ تمایلی به استفاده مستقیم از ارتش آمریکا علیه انصارالله ندارد و مقابله با این گروه را عمدتا به عربستان واگذار کرده است. آمریکا در ماههای گذشته اطلاعات و دادههای هدفگیری بیشتری در اختیار ریاض گذاشته، اما نیروهای یمنی مورد حمایت عربستان نتوانستهاند مانع پیشروی انصارالله در مناطق ساحلی شوند. منابع آمریکایی نیز درباره توانایی عربستان برای متوقفکردن انصارالله بهتنهایی تردید دارند.
در هفتههای اخیر، درگیریها شدت گرفته است. عربستان انصارالله را به تلاش برای هدف قراردادن مکه متهم کرده و انصارالله نیز از سرنگونی یک جنگنده F-۱۵ سعودی خبر داده است. این گروه همچنین مدعی حمله موشکی و پهپادی به اهدافی در ریاض و تأسیسات آرامکو در ینبع شده است. عربستان اعلام کرده پدافند هوایی آن یک موشک بالستیک شلیکشده به سمت ریاض را رهگیری کرده و حملات دیگر نیز خنثی شدهاند. در نهایت، سیانان تأکید میکند که ترامپ فعلاً مشارکت مستقیم نظامی آمریکا را خط قرمز خود میداند و حمایت واشینگتن به اطلاعات و کمکهای هدفگیری محدود شده است. منابعی در آمریکا و کشورهای خلیج فارس میگویند پیامهای ترامپ این برداشت را ایجاد کرده که او در شرایط کنونی تمایل محدودی به حمایت نظامی مستقیم از متحدان منطقهای آمریکا دارد.
در میان خطوط و فراتر از مجموعه این اخبار و گزارشها، آنچه بیش از هر چیز خودنمایی میکند، شکلگیری تدریجی یک فضای امنیتی ـ نظامی و نوعی آرایش جنگی در منطقه است که هنوز نمیتوان از دل آن وقوع جنگ را قطعی دانست، اما بیتردید از ورود منطقه به مرحلهای حساس و پرمخاطره حکایت دارد. در نهایت، پرسش اصلی این است که آیا این روند به جنگی تازه منجر خواهد شد و در آن صورت، کانون اصلی درگیری در جبهه ایران خواهد بود یا یمن؛ یا آنکه بحران از مسیر دیگری مهار خواهد شد. از همین رو، روزها و هفتههای پیشرو میتواند از مقاطع بسیار تعیینکننده در ترسیم مسیر تحولات منطقه باشد.