اقتصاد۲۴- در روزگاری که فناوریهای هوشمند و ردیابهای سلامتی بازار خواب را تسخیر کردهاند، پژوهشگران علوم اعصاب و طب خواب تأکید میکنند اثربخشترین کلید ارتقای سلامت عمومی، پایبندی به یک جدول زمانی ثابت خواب است.
شاید شما هم تشک خواب خود را به آخرین فناوریهای روز مجهز کرده باشید، با وسواس امتیاز کیفیت خواب خود را در ساعتهای هوشمند دنبال کنید و هر شب دقیقاً هشت ساعت چشم بر هم بگذارید. با این حال، شواهد جدید نشان میدهد ممکن است یکی از بنیادینترین شاخصهای ارزیابی سلامت خواب را به کلی نادیده گرفته باشید: ساعتی که واقعاً به بستر میروید و زمانی که روز خود را آغاز میکنید.
بیتردید مدت زمان استراحت بدن اهمیت دارد، اما حتی اگر در محدوده طلایی هفت تا نه ساعت در شبانه روز بخوابید، تغییر مداوم ساعت رفتن به رختخواب مانع از بهرهمندی بدن از فواید ترمیمی خواب عمیق میشود. به بیان دیگر، ساعت خواب متغیر نمیتواند بازسازی زیستی لازم را برای اندامها به ارمغان آورد.
دکتر اریک ژو، متخصص و پژوهشگر ارشد طب خواب در دانشکده پزشکی هاروارد، معتقد است حفظ ثبات در زمان خواب و بیداری، دستکم همپای مدت زمان خواب و چه بسا فراتر از آن، اهمیت بالینی دارد. سیستم فیزیولوژیک بدن تنها زمانی در اوج کارایی عمل میکند که تصویری روشن و دقیق از ریتم زمان داشته باشد.
بیشتر بخوانید: چگونه ورزش می تواند جایگزین مسکن ها شود؟
دکترام. تروج علی، متخصص طب خواب و سلامت متابولیک در مجموعه بهداشتی مری واشنگتن، تصریح میکند: «بدن بر پایه یک ساعت زیستی درونی یا ریتم شبانهروزی هدایت میشود. این ساعت نقشی محوری در تعدیل فشار خون، متابولیسم قند، آزادسازی هورمونهای حیاتی و حتی پایش سیستم عصبی خودکار ایفا میکند. هنگامی که ساعات بیداری و خواب مدام دستخوش نوسان شود، اندامها ناچارند در زمان بیولوژیکی نامناسب فعالیت کنند.»
پیامد این گسست زمانی، تنها خستگی مزمن نیست؛ ایجاد التهابهای مزمن و افت سلامت قلبی-عروقی از پیامدهای گریزناپذیر آن است. متخصصان این آشفتگی در ریتم شبانهروزی را «پرواززدگی اجتماعی» نامیدهاند. پدیدهای فرساینده که در آن فرد احساس خستگی شدید سفرهای طولانی هوایی را تجربه میکند، بیآنکه اتاق خواب خود را ترک کرده باشد.
دکتر ژو در این خصوص توضیح میدهد: «حتی در صورت خوابیدن طولانی، فرد هنگام بیداری دچار کرختی و سردرگمی میشود، زیرا جابهجایی ساعتها، ریتم متابولیک را دچار شوک میکند.»
حفظ برنامه منظم برای شبزندهداران، شاغلان شیفتهای متغیر و مبتلایان به بیخوابی همواره چالشی دشوار به شمار میرود. با این حال، کارشناسان یک دستورالعمل بنیادین را توصیه میکنند: هر روز در ساعتی معین بیدار شوید.
دکتر علی تأکید میکند: «بسیاری از افراد وسواس به خرج میدهند که راس ساعتی معین به بستر بروند، در حالی که تثبیت ساعت بیداری در آغاز روز، ابزاری بسیار مطمئنتر برای سامانبخشی به کل چرخه است.» بیدار شدن در ساعت ثابت، لنگرگاه ریتم شبانهروزی است و زمان احساس خستگی در پایان روز را مشخص میسازد. قرار گرفتن در معرض نور طبیعی در ساعات اولیه صبح نیز تنظیم این مدار بیولوژیک را تقویت میکند.
در مورد روزهای تعطیل و آخر هفتهها، کارشناسان توصیه میکنند نوسان خواب نباید از حداکثر یک ساعت فراتر رود؛ چرا که تفاوت بیش از دو ساعت، سیستم قلبی را با تهدید روبهرو میسازد. اگرچه خواب جبرانی محدود برای افراد محروم از استراحت مفید است، اما افراط در آن، چرخه طبیعی مغز را مختل میکند. در نهایت، در میان انبوهی از روشهای پرهزینه برای بهبود استراحت شبانه، پایبندی راسخ به یک زمانبندی منظم، در دسترسترین و کارآمدترین راهکار به شمار میآید.