اقتصاد۲۴- دلار در بازار آزاد در فاصله‌ای کوتاه از محدوده ۱۸۰ هزار تومان به کانال ۲۷۰ هزار تومان رسیده است. به نظر می‌رسد که این جهش تنها حاصل افزایش تقاضای عادی بازار ارز نیست و بیش از هر چیز با تشدید فشار تحریمی، توقف صادرات نفت ایران، افزایش ریسک‌های سیاسی گره خورده است. باید دید دلار در روزهای آینده می‌تواند در همین محدوده تثبیت شود یا بار دیگر به مسیر صعودی باز می‌گردد؟
رالی صعودی دلار زمانی شدیدتر شد که بازار با خبر‌هایی درباره از دست رفتن درآمد نفتی ایران مواجه شد. عبدالناصر همتی، رئیس بانک مرکزی، اعلام کرد: «درآمد ما از فروش نفت صفر شده است.» این اظهارات برای بازاری که بخش مهمی از عرضه ارز آن به درآمد‌های صادراتی وابسته است، پیام مهمی داشت. به‌ویژه آنکه همزمان فشار آمریکا بر مسیر‌های صادراتی و مالی ایران افزایش پیدا کرده بود و پرواز‌های ایران به چندین کشور متوقف شد.
موضوع صادرات نفت در هفته‌های بعد حتی ابعاد جدی‌تری پیدا کرد. کاخ سفید در ۲۸ اوت اعلام کرد که ایران از زمان ازسرگیری محاصره در ماه ژوئیه، هیچ نفتی از سواحل خود صادر نکرده است. بر اساس همین روایت، ۷۵ کشتی که تلاش کرده بودند محاصره را دور بزنند، بازگردانده شده‌اند. داده‌های رویترز نیز نشان می‌دهد صادرات نفت ایران در ماه سپتامبر به دلیل محاصره آمریکا به صفر رسیده است.
بیشتر بخوانید: قیمت دلار در نیمه دوم ۱۴۰۵ چه می‌شود؟ سیاست، قیمت را تعیین می‌کند
در ۱۷ شهریور ماه ۱۴۰۵، وزارت خزانه‌داری آمریکا دور تازه‌ای از تحریم‌ها را علیه صنعت هوایی ایران اعمال کرد. در این اقدام ۳۶ فرد و نهاد هدف قرار گرفتند و تقریباً تمام خطوط هوایی باقی‌مانده ایران تحت فشار تحریمی قرار گرفتند. آمریکا همچنین شرکت‌ها و واسطه‌هایی در ترکیه، امارات، مالزی و قزاقستان را که به شبکه هوایی ایران مرتبط بودند تحریم کرد.
این اتفاق از نگاه بازار ارز اهمیت زیادی داشت. چراکه تحریم جدید تلاش برای محدود کردن دسترسی ایران به ارز خارجی تلقی شد. درست در همین مقطع، دلار که در روز یکشنبه اول شهریور ماه از محدوده ۲۰۰ هزار تومان عبور کرده بود، با سرعت بیشتری به سمت کانال‌های بالاتر حرکت کرد.
دلار در اول شهریور از ۲۰۰ هزار تومان عبور کرد و تا محدوده ۲۰۶ و ۲۰۷ هزار تومان بالا رفت. ۹ شهریور کانال ۲۱۰ هزار تومان را پشت سر گذاشت و ۱۴ شهریور وارد کانال ۲۲۰ هزار تومان شد. چند روز بعد، در ۱۸ شهریور، نرخ دلار از ۲۳۰ هزار تومان عبور کرد. نکته مهم اینجاست که سرعت گرفتن رشد دلار در شرایطی اتفاق افتاد که تقاضای واردکنندگان، طبق داده‌های مرکز مبادله، حدود ۱۵ درصد کاهش یافته بود؛ بنابراین نمی‌توان تمام این افزایش را به تقاضای تجاری نسبت داد. بخش مهمی از رشد قیمت به تغییر انتظارات و افزایش تقاضای احتیاطی مربوط بود.
در میانه همین روند، بانک مرکزی برای کنترل انتظارات در بازار طلا و ارز به سراغ ابزار جدیدی رفت. ۱۸ شهریور نخستین اوراق سلف تمام سکه بهار آزادی را با نرخ سود ۷ درصد و اختیار فروش عرضه کرد. در همان روز حدود ۴۲ میلیون ورقه، معادل ۴۲ هزار قطعه سکه، خریداری شد.
این اقدام توانست بخشی از تقاضای احتیاطی را از بازار نقدی طلا و ارز خارج کند و به همین دلیل رسیدن دلار به کانال ۲۴۰ هزار تومان تا ۶ مهر طول کشید. اما این سیاست بیشتر توانست سرعت حرکت بازار را کاهش دهد تا اینکه عامل بنیادی رشد قیمت را از بین ببرد.
بعد از آن دوباره موج صعودی آغاز شد. دلار ۷ مهر از ۲۵۰ هزار تومان عبور کرد، هشتم مهر حوالی ۲۵۶ هزار تومان بسته شد و ۱۲ مهر به بالای ۲۷۰ هزار تومان رسید. داده‌های بازار آزاد نیز ثبت سقف ۲۷۰ هزار تومان در روز گذشته را تأیید می‌کند. نرخ امروز دلار آزاد نیز حوالی ۲۶۸ تا ۲۶۹ هزار تومان قرار دارد.
در کنار تحریم و نفت، متغیر مهم دیگر، چشم‌انداز ادامه جنگ است. دونالد ترامپ ۱۸ شهریور اعلام کرد جنگ با ایران «بلافاصله پس از» انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا در نوامبر پایان خواهد یافت و مدعی شد تهران دیگر توان تحمل فشار اقتصادی آمریکا را ندارد.
اما مشکل بازار ارز اینجاست که در کنار این وعده، نشانه‌هایی کاملاً متفاوت نیز دیده می‌شود. گزارش‌ها از برنامه آمریکا برای افزایش حضور نظامی در منطقه و احتمال حضور سه ناو هواپیمابر در خاورمیانه که در روزهای اخیر گزارش آن منتشر شد، حکایت دارد. واشنگتن همچنین در حال آماده‌سازی نیرو‌های بیشتر برای منطقه است و پیت هگست گفته بود استقرار برخی نیرو‌ها تا سال ۲۰۲۷ تمدید شده است. اما آنچه اهمیت داشت این بود چهارم مهر ماه ترامپ گفته بود: «اجازه نمی‌دهم ایران در هیچ مدل توافقی فوراً تجارتش را از سر بگیرد.»
دلار پس از رسیدن به ۲۷۰ هزار تومان هنوز با یک عامل بنیادی قدرتمند مواجه است که محدود شدن درآمد ارزی حاصل از نفت است؛ بنابراین حتی اگر بازار در چند روز آینده با عرضه ارز یا خبر سیاسی مثبت عقب‌نشینی کند، بازگشت پایدار به کانال‌های پایین‌تر نیازمند یک تغییر واقعی در سمت عرضه ارز و شکل‌گیری توافق است که این روز‌ها دور از دسترس به نظر می‌آید.
از سوی دیگر، اگر مذاکرات ایران و آمریکا پیشرفت کند، صادرات نفت دوباره امکان پیدا کند یا نشانه‌ای جدی از کاهش تنش نظامی ظاهر شود، بخشی از ریسک می‌تواند از قیمت دلار حذف شود.
اما در سناریوی ادامه محاصره نفتی، تداوم فشار تحریمی و افزایش تنش نظامی، بازار ارز همچنان مستعد ثبت سقف‌های جدید خواهد بود. به همین دلیلدلار می‌تواند از مرز روانی ۳۰۰ هزار تومانی نیز به راحتی عبور کند.