اقتصاد۲۴- حسین علائی، از فرماندهان دوران جنگ ایران و عراق و فرمانده پیشین نیروی دریایی سپاه، معتقد است آنچه امروز بر ایران میگذرد، نه وضعیت «نه جنگ، نه صلح»، بلکه مرحلهای از یک جنگ فرسایشی است؛ جنگی که به گفته او، آمریکا دامنه نظامی آن را محدود کرده، اما فشار اقتصادی را به سطحی بیسابقه رسانده است.
علائی تفاهمنامه اسلامآباد را یکی از بهترین تفاهمهای ایران با دشمنانش در طول تاریخ میخواند و معتقد است اسرائیل در ناکامی اجرای آن نقش داشته است. او با تأکید بر اینکه «با دیپلماسی نمیشود قهر کرد»، از ضرورت مذاکره حتی در میانه جنگ سخن میگوید و هشدار میدهد دوقطبیسازی جامعه، به زیان ایران است.
این فرمانده پیشین همچنین درباره نقش تنگه هرمز در معادلات جنگ، عملکرد چین و روسیه، احتمال تغییر سیاستهای آمریکا پس از ترامپ و آینده سیاسی نتانیاهو اظهارنظر میکند. بخش دیگری از این گفتوگو به مقایسه شرایط امروز با سالهای پایانی جنگ هشتساله، خستگی جامعه، جایگاه چهرههایی مانند هاشمیرفسنجانی در تصمیمگیریهای سرنوشتساز و ضرورت ایجاد بازدارندگی پایدار اختصاص دارد.
در ادمه گزیده این گفتوگو را میخوانید:
*آمریکاییها حوزه جنگ اقتصادی را بهشدت تقویت کردهاند و در مقابل، دامنه درگیری نظامی را محدود نگه داشتهاند. به همین دلیل است که هر چندوقت یک بار شاهد حمله به نقاطی از ایران، از جمله جزیره قشم و سیریک هستیم. حتی پایگاههایی که از نگاه آمریکاییها بهتازگی راهاندازی شدهاند، مانند تأسیسات پدافند هوایی در قشم، هدف بمباران قرار میگیرند. به اعتقاد من، اتفاقاتی از این دست نشان میدهد جنگ نظامی همچنان ادامه دارد؛ بنابراین اگرچه در تهران صدای گلوله و انفجار بمب شنیده نمیشود، این به معنای پایان جنگ نیست. جنگ نظامی برقرار است، اما مهمتر از آن، جنگ اقتصادی گستردهای است که علیه ایران جریان دارد.
*آنچه امروز علیه ایران جریان دارد، گستردهترین جنگ اقتصادی تاریخ بشر است. در تاریخ بشر سابقه نداشته کشوری با چنین وضعیتی روبهرو شود. آمریکاییها عملا ایران را از مسیر دریا محاصره کردهاند. ترامپ میگوید برای تنگه هرمز یک دیوار آهنین ایجاد کردهایم و ادعا میکند این تنگه فقط به روی ایران بسته است.
*من معتقدم تفاهمنامه اسلام آباد یکی از بهترین تفاهمهای ایران با دشمنانش در طول تاریخ ایران بود. بهنتیجهرساندن چنین تفاهمی نیازمند مدیریت درست همه طرفهاست. نخست باید توجه کنیم که پس از امضای تفاهمنامه، بسیاری از افراد در آمریکا به ترامپ انتقاد کردند و گفتند متوجه نشده چه چیزی را امضا کرده است. به او گفتند تقریبا همه آنچه ایران میخواسته، در این تفاهمنامه پذیرفته شده است. نکته دیگر نقش اسرائیل است. معمولا هر زمان تفاهمی میان ایران و آمریکا در حال شکلگیری است یا به نتیجه میرسد، اسرائیل بهشدت فعال میشود. به اعتقاد من، اسرائیل در پشت پرده برهمخوردن این تفاهمنامه نقش داشت؛ زیرا اگر این تفاهم اجرا میشد، اتفاقات بسیار خوبی هم برای ایران و هم برای منطقه رخ میداد.
*مذاکره راهحل است، اما مسئله این است که ترامپ مذاکره نمیکند. او میگوید نمیداند در داخل ایران باید با چه کسی صحبت کند. اگر واقعا نمیداند، پس چرا با محسن رضایی مکاتبه کردهاند؟ مگر نمیداند رئیسجمهور ایران چه کسی است؟ اگر نمیداند، چگونه خودش با رئیسجمهور ایران تفاهمنامه امضا کرده است؟ بنابراین مسئله این نیست که طرف مذاکره را نمیشناسد.
*ایران خواهان بازگشت به تفاهم است، اما آمریکا نمیخواهد. مشکل از طرف آمریکایی است. ونس درباره آقای محسن رضایی گفته او مرد سرسخت ایران است. آمریکاییها معمولا برای آنکه به افکار عمومی القا کنند مشکل از طرف آنها نیست، گاهی از طرف مقابل تعریف میکنند تا چنین نشان دهند که مانع اصلی در طرف مقابل قرار دارد. در حالی که ایران همین حالا هم پیشنهاد داده است. ایران هفت ماده را اعلام کرده و گفته اگر این موارد اجرا شود، تنگه هرمز باز خواهد شد.
بیشتر بخوانید:فیلم/پهپاد ایرانی به همسرم خورد و از او فقط کلاهاش ماند
*به نظر من، آمریکا اکنون به بنبست رسیده و به دنبال راهی برای خروج از جنگ است، اما میخواهد افکار عمومی بپذیرد که ترامپ در این جنگ پیروز شده است. ترامپ مرتب از پیروزی سخن میگوید، اما اگر برآیند افکار عمومی در ایران، اروپا و حتی آمریکا را در نظر بگیریم، به اعتقاد من، برداشت غالب این است که ترامپ پیروز نشده و ایران نیز شکست نخورده است.
*اگر قرار بود ایران به دنبال سلاح هستهای برود، باید پیش از جنگ ۱۲روزه چنین تصمیمی میگرفت. اکنون که جنگ اتفاق افتاده، مسئله اصلی ما چیز دیگری است. مسئله امروز این است که چه کاری کنیم که جنگ ادامه پیدا نکند و به پایان برسد. باید تمرکز کشور بر خاتمه جنگ باشد. ایران در واقع خواسته خود را تعدیل کرده است.
*چینیها با ما بد نیستند، اما به معنای نظامی حامی ما هم نیستند. در حوزه سیاسی گاهی مواضع خوبی دارند و از ایران حمایت میکنند، اما در عمل مانند یک کشور عادی با ایران رفتار نمیکنند. حتی پیش از جنگ ۱۲روزه، چینیها به کشتیهای ایرانی اجازه ورود به برخی بنادر خود را نمیدادند. اکنون نیز برای شهروندان ایرانی حساب بانکی باز نمیکنند؛ صرفاً به این دلیل که ایرانی هستند. شما میتوانید به توصیههای مسافرتی وزارت خارجه چین مراجعه کنید. به شهروندان چینی توصیه میشود به ایران سفر نکنند؛ بنابراین باید میان حمایتهای سیاسی و روابط واقعی اقتصادی و امنیتی تفاوت قائل شد.
*چرا نباشد؟ ایران میتواند در عین اختلاف و حتی دشمنی با آمریکا، در برخی حوزهها با این کشور همکاری کند. اما مسئله این است که چنین رابطهای دو طرف دارد. ایران آمادگی گفتوگو و همکاری را دارد، ولی طرف آمریکایی نمیخواهد. آمریکاییها تصور میکنند باید مسائل را بهگونهای حل کنند که در آینده نیز با ایران مشکلی نداشته باشند و از نگاه آنها، راهحل این است که ساختار حاکم در ایران وجود نداشته باشد.
*امروز همه مردم ایران هاشمی هستند. مردم ایران میخواهند جنگ پایان پیدا کند. همه دوست دارند فشارها برداشته شود و بتوانند زندگی عادی داشته باشند. اما در عین حال نمیخواهند پایان جنگ به معنای تسلط آمریکا بر ایران یا پذیرش خواستههای تحمیلی این کشور باشد. مردم میخواهند جنگ تمام شود، اما نه به هر قیمتی.
*طبیعی است که همه مردم ایران دوست دارند جنگ تمام شود. مردم میخواهند فشارهای اقتصادی برداشته شود و به زندگی عادی بازگردند. هیچکس از ادامه جنگ و تحمل سختیهای آن استقبال نمیکند. اما باید میان خواست مردم برای پایان جنگ و پذیرش تسلط آمریکا تفاوت قائل شد. مردم ایران خواهان پایان جنگ هستند، ولی نمیخواهند این پایان با تحمیل اراده آمریکا همراه باشد.
*من فکر نمیکنم در ایران کسی واقعاً خواهان ادامه دائمی جنگ باشد. ممکن است برخی بگویند باید جنگید تا جنگ پایان پیدا کند؛ یعنی هدف آنها از ادامه مقاومت این است که جنگ به شکلی خاتمه یابد که دوباره شعلهور نشود. مسئله ایران هم همین است. ایران میگوید اگر جنگ را موقتا متوقف کنیم، اما تضمینی وجود نداشته باشد که آمریکاییها در آینده دوباره حمله نکنند، چنین توقفی پایان واقعی جنگ نیست. باید بهگونهای عمل کنیم که آمریکا دیگر به فکر آغاز جنگ جدید نیفتد و اسرائیل نیز از تصمیم برای شلیک دوباره حتی یک گلوله به سمت ایران مأیوس شود. این همان بازدارندگی است که باید در پایان جنگ به دست آید.
*با شخصیت خودشیفته ترامپ نمیتوان بهسادگی از طریق تغییر روش، سیاستهای او را عوض کرد. اوانتظار دارد دیگران در برابرش تملق کنند و خواستههایش را بپذیرند. شما رفتار برخی رؤسای جمهور و مسئولان کشورهای دیگر را با ترامپ در رسانههای بینالمللی دیدهاید. او از چنین رفتارهایی استقبال میکند. اما این شیوه در ایران وجود ندارد.
*چگونگی خروج از این جنگ آینده ایران و منطقه را شکل خواهد داد. اگر ایران بتواند بهگونهای از جنگ خارج شود که ترامپ و نتانیاهو احساس کنند به اهداف خود نرسیدهاند، این اتفاق بسیار مهمی خواهد بود. از نظر من، آنها به اهداف اصلی خود نرسیدهاند، اما مسئله این است که خودشان نیز این واقعیت را بپذیرند. باید به این نتیجه برسند که هرچند از توانایی تخریب و حمله نظامی برخوردارند، اما خودشان و تأسیسات و مراکزشان نیز از آسیب مصون نیستند. اگر چنین درکی در ذهن ترامپ و نتانیاهو شکل بگیرد، این جنگ میتواند برای آینده ایران بازدارندگی ایجاد کند.
*آنها باید بدانند آغاز جنگ علیه ایران بدون هزینه نخواهد بود. البته عمر سیاسی افراد نیز محدود است. دوره ریاستجمهوری ترامپ سرانجام به پایان میرسد و نتانیاهو هم برای همیشه در قدرت باقی نخواهد ماند. امیدوارم شرایط بهگونهای پیش برود که مردم ایران شاهد پایان سیاستهای جنگطلبانه آنها باشند.
*من یک تصور شخصی دارم که البته برای آن هیچ دلیل و سندی در اختیار ندارم. تصور میکنم ممکن است اسرائیلیها در ماجرای درگذشت آقای هاشمیرفسنجانی نقش داشته باشند و از آن مقطع برنامههای خود علیه ایران را آغاز کرده باشند. اما دوباره تأکید میکنم که هیچ استدلال، مدرک یا دلیلی برای اثبات این موضوع ندارم. این صرفاً برداشت شخصی من است. حتی درباره سانحه آقای رئیسی نیز چنین احتمالی به ذهنم رسیده است، اما در این مورد هم هیچ سندی ندارم. اتفاقاً همه گزارشهایی که ارائه شده، حاکی از آن است که سانحه رئیسی ناشی از مسائل فنی بوده است. من یک بار این موضوع را از سردار باقری نیز پرسیدم. خدا رحمتش کند. ایشان به من گفتند برای ما ثابت شده که مسئله فنی بوده است؛ بنابراین گزارشهای رسمی و توضیحاتی که دریافت کردهام، چنین احتمالی را تأیید نمیکنند. با وجود این، وقتی به شیوههای عملیاتی اسرائیل و سابقه اقدامات آن نگاه میکنم، این تصور شخصی برایم مطرح میشود که شاید برخی اقدامات از سالهای قبل آغاز شده باشد. البته همانطور که گفتم، هیچ مدرکی برای اثبات این تصور ندارم. میدانیم که اسرائیلیها گاهی پس از گذشت سالهای طولانی، بخشی از عملیاتهای موساد را با اهداف خاص خود منتشر میکنند. به همین دلیل است که درباره برخی اتفاقات گذشته چنین احتمالاتی به ذهنم میرسد، اما این احتمالات را نباید با واقعیت اثباتشده اشتباه گرفت.